اگر خلفاى حاكم در اين دوره، چنين روش و خط مشى خصمانه و كينه توزانه اى داشتند، اين سؤال مطرح مى شود كه: چرا نواب خاص امام زمان، عليه السلام، و نيز كارگزاران و وكلاى آنها در بغداد، كه مركز خلافت عباسى ها بود، در غير بغداد توسط دستگاه عباسى دستگير و زندانى نشدند؟ و چرا خلفاى عباسى آنها را قتل عام نكردند و از دم شمشير نگذرانيدند و جلو فعاليتهاى آنها را به طور جدى و قطعى متوقف ننمودند؟

درست است كه طبق گزارش ابوالفرج اصفهانى در «مقاتل الطالبين»، تعداد زيادى از شيعيان و علويان و حتى بعضى از فقها و بزرگان زير شكنجه هاى حاكمان ستمگر جان سپردند و شهيد شدند، ليكن هسته و شبكه مركزى نيابت و وكالت توانستند به فعاليت خود ادامه دهند و دچار چنين گرفتاريهايى نگردند. اين سؤالى است كه ذهن انسان را به خود مشغول كرده است و شايد يكى از نكات مهم در زندگانى نواب و وكلاى آنها به شمار مى رود.

پاسخ‌

حقيقت اين است كه دستگاه عباسى نتوانست به اين تشكيلات منظم و منسجم پى ببرد و ماهيت «نيابت» با آن همه فعاليتهاى عريض و طويل كشف نگرديد. و به خاطر نداشتن اطلاعات دقيق از «نواب» و مكان آنها و كيفيت تلاشهاى آنان، براى خلفا مقدور نشد، اقداماتى در جهت دستگيرى و متوقف نمودن كارهاى نايبان انجام بدهند.

يكى از نويسندگان مى نويسد:

«شيوه تربيت سفيران، بقدرى دقيق و عجيب بود كه هرگز اين اسرار فاش نشد و كسى به دست رژيم گرفتار نشد حتى در مدت ٧٤ سال هيچ يك از سفيران توسط جاسوسان رژيم شناخته نشد! و در عين حال، همه شيعيان مورد اعتماد، در تمام اقطار و اكناف جهان نايب امامشان را مى شناختند و با آنها تماس مى گرفتند و پرسشهاى خود را به آنان مى دادند و پاسخهاى لازم رابه خطحضرت ولى عصر، عليه السلام، دريافت مى كردند.[١]

با مطالعاتى كه در زندگانى نواب خاص امام زمان، عليه السلام، و كارگزاران آنها و روش فعاليت آنان، صورت گرفته، به نظر مى رسد، مسائل مندرج در ذيل، علت فاش نشدن اسرار آنها گرديد.

١. زندگانى نواب و وكلاى آنها طورى تنظيم شده بود كه توجه كسى را به خود جلب نمى كرد. زندگانى و تجارت آنها به شكل طبيعى و عادى بود. بدون اينكه اشعارى در خطمشى و زندگى آنان به مخالفت با دولت مشاهده گردد. چنانچه در آينده، در زندگانى «نواب» مطالعه خواهيد كرد، اولين نايب، عثمان بن سعيد در زمان امام حسن عسكرى، عليه السلام، به صورت تاجر روغن، زندگى مى كرد و لقب «سمان» به خود گرفته بود و سهم امام را داخل ظروف روغن به‌