ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٢ - ٢ فضاى نزول اين آيه
موعود قرآن (قسمت چهارم) حكومت مستضعفين
عبدالرسول هاديان شيرازى
«وَنُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِينَ\* وَ نُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ ...»[١]
اراده ما بر اين است كه بر مستضعفان روى زمين منت بگذاريم و آنها را پيشوايان و وارثين زمين قرار دهيم، و حكومت آنها را در زمين پابرجا بسازيم.
پيام اين آيه، بشارت به يك سنت الهى در همه قرون و اعصار است كه هر جا مستضعفان تحت سلطه زورمندان قرار گيرند، اراده خداوند بر اين قرار گرفته است كه زمانى فرا مى رسد كه اينها طعم شيرين پيروزى حق بر باطل را مى چشند و سرانجام حكومت و رهبرى زمين به آنها اعطا مى شود.
١. موقعيت اين آيه در قرآن
اين كلام الهى در حالى بيان شده است كه خداوند قبل از آن خبر از استكبارورزيدن و سلطه گرى فرعون در روى زمين مى دهد. او براى تثبيت پايه هاى حكومت خود، به تفرقه مردم مصر پرداخت و آنها را به دوگروه «سبطى» و «قبطى» تقسيم كرد. تمام امكانات رفاهى، ثروتها و پستهاى حساس را در اختيار قبطيان قرار داد و سبطيان كه مهاجران بنى اسرائيل بودند، در نهايت فقر و محروميت به سر مى بردند و تمام كارهاى دشوار به عهده آنها بود. همچنين براى جلوگيرى از تقويت بنى اسرائيل نسل ذكور آنها را از بين مى برد، و به تعبير قرآن در يك جمع بندى، او از مفسدان بود. (إِنَّهُ كانَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ) خداوند بعد از ترسيم حكومت فرعون، اين آيه محل بحث را بيان مى كند سپس به داستان حضرت موسى، عليه السلام، و مقابله او با فرعون و بالاخره پيروزى حق بر باطل مى پردازد.
٢. فضاى نزول اين آيه
اين آيه در سوره قصص- كه از سوره هاى مكى است- مذكور است و بنا بر قول بعضى در سال يازدهم هجرى نازل شده است، يعنى در زمانى كه مسلمانان در حال گذراندن دوران سخت شكنجه ها و آزار قريش اند و محاصره اقتصادى را سپرى كرده اند و دو تن از حاميان پيامبر اسلام،