تعداد معصومين عليه السلام را نيز اضافه كنيم، ديگر در آخرين معصوم به خانه‌نشينى نمى‌رسيم، چون نهايت خانه‌نشينى، نوشيدن جام زهر و به شهادت رسيدن است و اگر اين حادثه در مورد آخرين امام معصوم رخ دهد، به معنى «ختم امامت» پيش از اتمام حيات است و حال آنكه امامت تا پايان هستى، پايدار است. بنابراين بهترين تدبير براى اين وضعيت، همان پديده غيبت است. پديده غيبت معلول ثابت بودن شخص امام و قانون امام از يك سو و متغيّر بودن خواست مردم و انتخاب آنان از سوى ديگر است. نه مى‌توان طبق نوسان نظر مردم، تغيير كند و نه قانون او مى- واند به ميل مردم دگرگون شود و نه تعداد معصومين قابل تغيير است. آخرين امام معصوم غايب مى‌شود، چون افكار عمومى پذيراى او و برنامه‌هاى الهى او نيست.

از آنچه گفتيم پديده ظهور نيز تبيين مى‌شود. اگر پديده غيبت معلوم غيبت، معلوم عدم انطباق خواست مردم با طرح امامت و ولايت است، پديده ظهور، محصول انطباق اين دو با هم است. هرگاه زمينه پذيرش آخرين حجّت خداوند متعال آماده شد و مردم آماده انتخاب آزادانه آخرين امام گشتند، آنگاه او به خواست خداوند ظاهر مى‌شود و برنامه‌هايش را اعلام مى‌كند و مردم با او بيعت مى‌كنند. بيعت مردم با امام عصر عليه السلام از ادلّه روشن آزادى مردم است. امام صادق عليه السلام فرموده آند كه در رزو قيام، آن حضرت در خانه خدا ميان ركن و مقام مى‌ايستد و صدا مى‌زند: «البيعه لله»، و شيعيان از چهارگوشه زمين به سوى او سرازير مى‌شوند تا با او بيعت كنند و بدين سان خداوند متعال به وسيله او زمين را از عدالت لبريز مى‌سازد.[١]

همچنين شخصى به نام حمران، از امام باقر عليه السلام پرسيد: اى كاش مى‌فرموديد اين امر چه زمانى اتّفاق خواهد افتاد تا دلمان شاد گردد. امام باقر عليه السلام در قالب يك حكايت جالب، زمان را به سه دوره تقسيم كردند: «زمان گرگ» و «زمان ميش» و «زمان ترازو» و به اين سان به او فهماندند تا زمان ترازو (كه نماد عدالت است) فرا نرسد، زمان عدالت‌گسترى نيز فرانخواهد رسيد.[٢] در اينحديث شريف، براساس توضيحى كه داده شده است، گرگ نماد ظلم و غضب است و ميش نماد عدالت‌خواهى منهاى عمل و ترازو نماد نماد عدالت‌خواهى كامل و صادقانه. آرى در زمان ترازو است كه مردم پذيراى عدالت خواهند بود و به گفته امام باقر عليه السلام تا آن زمان حضرت مهدى عليه السلام ظهور نخواهد كرد. آيا اين چيزى جز آزادى مردم است؟

بررسى مسئله خشونت هنگام ظهور

در مقابل آنچه بيان شد، رواياتى وجود دارند كه بيانگر ابعاد مختلف خشونت و خونريزى در هنگام ظهور است. برخى از اين روايات عبارتند از:

١. امام باقر عليه السلام فرموده‌اند: «ليس أمره الّا بالسّيف؛[٣]

سر و كار او فقط با شمشير است.»

٢. يا فرموده‌اند: «لو يعلم النّاس ما يصنع القائم إذا خرج، لأحبّ أكثركم ألّا يروه ممّا يقتل من النّاس؛[٤]

اگر مردم مى‌دانستند وقتى مهدى قيام مى‌كند، چه خواهد كرد، بيشتر آنان به خاطر خونريزى گسترده‌اى كه به پاخواهد شد، مايل به ديدن او نمى بودند.»

٣. زراره مى‌گويد: امام باقر عليه السلام فرمودند: «إنّ رسول الله سار فى امّته بالمنّ، كان يتألّف النّاس و القائم يسير بالقتل، بذلك أمر فى الكتاب الذّى معه أن يسير بالقتل و لايستتيب أحداً، ويلٌ لمن ناواه؛[٥]

سيره رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم با امّتش سيره‌مدارا بود و همواره به مردم مهر مى‌ورزيد، امّا سيره مهدى، سيره قتل است. در كتابى كه همراه اوست به او فرمان داده شده است كه با (خشونت و) قتل رفتار كند و توبه را نپذيرد. واى بركسانى كه در مقابل او بايستند.»

٤. بشير نبّال مى‌گويد: به مدينه سفر كردم و خدمت امام باقر عليه السلام رسيد و عرض كردم: مى گويند وقتى مهدى قيام مى‌كند، كارهاى او به آساتى سامان مى‌يابد و حتّى به اندازه حجامت نيز خونريزى نمى‌شود، ولى ايشان در پاسخ فرمودند: «كلّا و الذّى نفسى بيده حتّى نسمح نحن و أنتم العرق و العلق؛[٦]

هرگز، سوگند به آن كسى كه جانم در دست اوست (او آنقدر مى‌جنگد) تا اينكه ما و شما با دستان خود عرق و خون را