كارهايى را كه مى‌تواند انجام دهد، در نظر داشته باشيد. به اين ترتيب، مى‌توانيد با توجّه به توانايى فرزندتان، از همين سنين، اقدام به دادن وظايف خانه به آنها كنيد. گاهى با دادن يك گلدان به كودك، مى‌توانيم حسّ مسئوليت‌پذيرى را در او ايجاد كنيم. از آنجا كه در رسيدگى به يك گياه، عوامل مختلفى، همچون زمان، مكان و ساير شرايط را بايد در نظر گرفت؛ پرورش گياه فعّاليت مناسبى در اين زمينه است (آب زيادى داده نشود، كم آب داده نشود، نور زياد و مستقيم نباشد و ...).

در اين‌صورت كودك نتيجه عمل خود را خواهد ديد و با عبارت اين گل زيبا نتيجه مراقبت‌ها و زحمت‌هاى توست، ممنون. او را تشويق كلامى كنيم.

در حين انجام يك مسئوليت توسط كودك، والدين قادر خواهند بود صفات اخلاقى ديگرى، همچون شكيبايى، دورانديشى، صداقت، همدلى و انعطاف‌پذيرى، همكارى و ... را نيز در كودك خود، تقويت كنند.

زمانى كه به كودكى مسئوليتى مى‌دهيم، اجازه دهيم اعمال كودك به طور منطقى و طبيعى رخ دهد و حين عمل، آن را تصحيح نكنيم.

البتّه اين مسئله به روحيه و توانايى كودك بستگى دارد. بايد در وهله اوّل، كودك را به خوبى بشناسيم تا بتوانيم به او مسئوليت دهيم؛ چون اگر به كودكى كه آمادگى پذيرش مسئوليت ندارد، مسئوليت دهيم، دچار مشكل مى‌شود و اعتماد به نفسش پايين مى‌آيد؛ به عنوان مثال اگر انجام مسئوليت واگذار شده به كودك، خارج از توان او باشد و او خود را در انجام آن مسئوليت، ناتوان ببيند، هم‌زمان، اعتماد به نفس و مسئوليت‌پذيرى كودك خدشه‌دار خواهد شد.

گاهى يك مسئوليت خاص در يك سنّ خاص، به افزايش اعتماد به نفس و مسئوليت‌پذيرى كودك كمك مى‌كند؛ امّا همان مسئوليت در سنّ ديگرى توهين به حساب مى‌آيد.

مثلًا به يك كودك دو ساله مى‌گوييد: تا من آماده مى‌شوم تو هم مى‌توانى دكمه‌هاى لباست را ببندى؟

در حالى‌كه همين پيشنهاد به يك كودك ٧ ساله ممكن است براى كودك ناخوشايند باشد.

نبايد مسئوليت را به آنها تحميل كنيم؛ برعكس بايد سعى كنيم حسّ مسئوليت‌پذيرى را در كودكانمان به وجود بياوريم؛ به اين معنا كه بهتر است كودك در پذيرش مسئوليت خود، آزاد باشد؛ امّا بايد يادآور شد كه به توانمندى كودك هم بايد توجّه داشت. بايد با توجّه به سنّ كودك، به او مسئوليت بدهيم و مى‌توانيم از مسئوليت‌هاى كوچكتر شروع كنيم؛ مانند جمع كردن مداد رنگى‌ها يا بردن نمكدان يا قاشق و چنگال براى پهن كردن سفره.

هرچند انجام كارهاى كوچك روزمرّه توسط كودك به خودى خود، مفهوم ويژه‌اى از مسئوليت‌پذيرى را براى او ايجاد و تثيبيت مى‌كند، امّا آنچه كه به عنوان هدف اصلى در طرح پرورش مسئوليت‌پذيرى كودك بايد مورد توجّه قرار گيرد، ايجاد حسّاسيت در كودك، در مقابل وضعيت‌ها و موقعيت‌هايى در زندگى است كه مسئوليتى را متوجّه او مى‌نمايد.

كودك بايد بتواند ارتباط منطقى بين پذيرفتن و انجام يك مسئوليت و برآورده شدن خواسته‌ها و نيازهاى خود را دريابد.

كودك بايد قادر باشد مسئوليت‌هايى را كه متوجّه اوست، تشخيص دهد و بشناسد.

اگر مسئوليتى كه به يك كودك يا نوجوان واگذار مى‌شود، با دقّت و هدفمند انتخاب شده باشد، انجام مسئوليت توسط كودك، اين فرصت را براى والدين فراهم مى‌آورد كه كودك خود را بهتر بشناسد و آگاهى خود را از توانايى‌ها و نقاط ضعف فرزند خود، افزايش دهند؛ به عنوان مثال، والدين ممكن است متوجّه شوند كه كودكشان در انجام مسئوليت‌هاى فردى، به خوبى عمل مى‌كند؛ امّا در برقرار كردن روابط صحيح در يك گروه كه مسئوليت مشتركى را به عهده دارند، ناتوان يا ضعيف است.

در صورت كوتاهى كودك در انجام مسئوليت، چه بايد كرد؟

بايد رفتار او را سنجيد كه آيا نمى‌تواند، نمى‌داند يا نمى‌خواهد؟

بعد كودك را از نتايج منفى و مثبت انجام دادن و ندادن مسئوليتش‌