بى‌ترديد اهمّيت و لزوم شناخت حقوق امام (عج) در تراز موضوعات محورى و مبنايى ارزيابى مى‌شود؛ چه، با محور عالم تكوين و تشريع، يعنى امام و حجّت خدا پيوند دارد. در اين زمينه، موارد زير بيانگر ضرورت مزبور است:

اوّل:

شناخت حقوق امام، به شناخت خود امام بازمى‌گردد؛ بلكه بخشى از همان است؛ بنابراين به همان مقدار، مهم و ضرورى است.

دوم: جايگاه حجّت خدا در نظام تشريعى خداوند

جايگاه و عظمت اين حقوق در منظومه نظام تشريعى خداوند، خود، بيانگر موضوع مذكور است. يكى از اجزاى اين منظومه، مقامات پيامبران و شرايط نبى شدن آنان است كه با شناخت اهل بيت (ع) پيوند مستقيم داشته است. امام صادق (ع) فرمودند:

«مَا تَنَبَّأَ نَبِىٌ قَطُّ إِلَّا بِمَعْرِفَةِ حَقِّنَا وَ بِفَضْلِنَا عَمَّنْ سِوَانَا؛[١]

هرگز هيچ پيامبرى به مقام نبوّت نرسيد؛ مگر به معرفت حقّ ما و برتر دانستن ما بر غير ما.»

اين امر نشان مى‌دهد كه فضايل و حقوق اهل بيت (ع)، يك جريان هميشه جارى در عالم، از همان آغاز خلقت بوده است.

سوم: جايگاه حجّت حق در نظام تكوينى خداوند

در روايات بسيارى، انسان كامل و حجّت خدا، محور عالم و مظهر اسماء و صفات الهى معرفى شده است؛ مانند اينكه:

- خداوند، تمام عالم هستى را از نور ايشان آفريده است؛

- خداوند، همگان را به خاطر ايشان آفريده است؛

- خداوند، موجودات را به وسيله و به دست ايشان آفريده است؛

- خداوند، فيض حيات و بقا را همواره به واسطه ايشان به كائنات مى‌رساند؛

- خداوند، به واسطه ايشان شناخته مى‌شود؛

- خداوند، به وسيله ايشان عبادت مى‌شود؛

- خداوند، به واسطه ايشان به يگانگى شناخته مى‌شود؛

- توحيد به وسيله ايشان محقّق مى‌گردد؛

- تحقّق عبادت، قبولى آن، كمال آن، بخشش گناهان و تمام فيوضات و عنايات الهى به سبب ايشان و به واسطه ايشان صورت مى‌پذيرد؛

- و ....

اينها، بخشى از شئون و مقامات اهل بيت (ع) به عنوان انسان كامل در منظومه تكوينى و (تشريعى) خداوند است كه خاستگاه برخى از حقوق ايشان بر انسان‌هاست و ما بعداً توضيح بيشترى در اين زمينه خواهيم داد. آنچه كه بايد بدان توجّه كرد، اين است كه امام عصر (عج) شخصيتى سترگ، بلكه مظهر عظمت خدا هستند و آنچه از بزرگى و عظمت الهى در عالم وجود ظهور يافته، توسط ايشان بوده است.

چنان‌كه در «دعاى ماه رجب» چنين آمده:

«الْمُعْلِنُونَ لِعَظَمَتِك؛

بارالها! من درخواست مى‌كنم درباره ولات امر شما (محمّد و آل محمّد (ع)) كه آشكاركننده عظمت شمايند.»

روشن است كه شخص هر چه بزرگتر باشد، حقوقش نيز بزرگتر و بيشتر خواهد بود.

چهارم:

در خود واژه حق، مى‌توان ضروت يادشده را مشاهده كرد؛ زيرا حق (چنان‌كه در تعريف حقّ امام خواهد آمد)، امر حتمى و ثابت است كه واقع و محقّق مى‌گردد. بنابراين، وقتى از حقّ امام سخن مى‌گوييم، در واقع به موضوعى جدّى و محقّق شده نظر داريم كه حكايت از حتميت‌