در حال حاضر، به كمك فناورى زيستى با دستكارى در ژن‌هاى حيوانات و گياهان، محصولاتى به بازار عرضه مى‌شود. در بخش مربوط به گياهان، انواع ميوه‌ها (تراريخته) و غلّات اصلاح‌شده (ظاهراً مقاوم به بيمارى‌ها) از اين دسته هستند. ابعاد تهديد زيست‌محيطى اين گونه‌هاى جديد، هنوز به درستى مشخّص نيست؛ امّا در بخش ميكروارگانيسم‌ها، آنچه مشخّص است، اين است كه عوامل زيستى، به هر دو شكل عادى و اصلاح‌شده، قابليّت استفاده در تروريسم را دارند. در زير، براى روشن شدن زمينه‌هاى تهديد عليه مؤلّفه‌هاى محيط زيست، به دو نمونه از قابليّت‌هايى كه فناورى زيستى آن را در زمينه دستكارى ژنتيكى در موجودات زنده فراهم كرده است، اشاره مى‌كنيم:

الف) دستكارى ميكروارگانيسم‌ها:

در حالت عادى، عوامل زيستى ذرّه‌بينى مثل باكترى‌ها، قارچ‌ها، ويروس‌ها و ... مى‌توانند محيطزيست را مورد حمله قرار دهند و قابل استفاده در تروريسم (بيوتروريسم) هستند؛ امّا به كمك فناورى زيستى، براى تأثير بيشتر در محيطزيست، علاوه بر استفاده از عوامل زيستى موجود، به دستكارى ژنتيكى ميكروارگانيسم‌ها اقدام مى‌شود. در اين روش، ميكروارگانيسم‌ها با قدرت بيمارى‌زايى بالاتر و مقاوم به داروها، به وجود مى‌آيند (عامل سرماخوردگى‌هاى جديد، از جمله آنفولانزاهاى مرغى، خوكى، بزى و ... را مى‌توان متفاوت از آنفولانزاى مرسوم دانست). اين شكل از دستكارى و زمينه‌هاى آن در تروريسم (بيوتروريسم ميكروارگانيسمى) شناخته شده است، هرچند اطّلاعات كمى در مورد تغيير انواع جديد در دست مى‌باشد؛ ولى لازم است در اينجا، به نوع دومى از دستكارى اشاره كنيم كه هنوز كاربردها و ابعاد ناشناخته‌اى در اثرگذارى بر محيط زيست دارد.

ب) دستكارى ماكروارگانيسم‌ها:

دانشمندان علم فناورى زيستى، يك شركت كانادايى، استراليايى به نام «بيوجنيكا» به كمك مهندسى ژنتيك، موفّق به خلق موجودى زنده شبيه به جنين انسان به نام جنپت شده‌اند. جنپت يك پستاندار عقيم شده است با تركيبى از ژن‌هاى خرگوش، شامپانزه.

دو مدل با طول يك يا سه سال به بازار عرضه شده است. اين موجود زنده حركات محدودى مانند يك نوزاد داشته و به غذاى كمى احتياج دارد. قدّ آن حدود ٢٠ سانتى‌متر و قطرش ٧ سانتى‌متر است و جثّه‌اش از اين بزرگ‌تر نمى‌شود. كاملًا درد را احساس مى‌كند، ولى نمى‌تواند اصوات بلند توليد كند. بعد از خروج از جعبه با يك شوكّ الكتريكى ظرف مدّت ٢٠ دقيقه بيدار شده و مى‌تواند صاحب خود را بشناسد.[١] جنپت نمونه‌اى از تلاش دستكارى ژنتيكى براى توليد جانداران ماكرو ارگانيسمى است. هنوز آثار سوء ماكرو ارگانيسم‌هاى دستكارى ژنتيكى شده، براى محيطزيست يا زمينه‌هاى احتمالى سوء استفاده از آنها در تروريسم (بيوتروريسم ماكروارگانيسمى) مشخّص نيست.

بيوتروريسم‌

در بيوتروريسم، از عوامل زيستى سوء استفاده مى شود. منظور از عوامل زيستى، موجودات ميكروسكوپى زنده‌اى، نظير باكترى، ويروس و ... هستند كه شرايط زندگى آنها و موادّى كه ترشّح مى‌كنند، ممكن است موجب بيمارى يا حتّى مرگ انسان، حيوان و گياه گردد.[٢] براى بيوتروريسم، تعاريف مختلفى ذكر شده است:

- بيوتروريسم عبارت است از استفاده يا تهديد استفاده از عوامل زيستى براى انگيزه‌هاى سياسى، مذهبى، اكولوژيك و اجتماعى فردى يا گروهى. اهداف ايدئولوژيك براى ايجاد ترس و وحشت يا منتشر كردن بيمارى‌ها يا كشتن افراد از ديگر موارد قابل ذكر است؛[٣]

- بيوتروريسم، عبارت است از سوء استفاده از عوامل ميكروبى يا فرآورده‌هاى آنها يا به عبارت جامع‌تر، استفاده از عوامل بيولوژيك، به منظور ارعاب يا هلاكت انسان‌ها و نابودى دام‌ها يا گياهان؛[٤]

- بيوتروريسم عبارت است از ايجاد ترس با وسيله‌اى كه به منظور انتشار عمدى ارگانيسم‌هاى مولّد بيمارى يا فرآورده‌هاى آنها، توسّط غذا، آب، حشرات ناقل يا به صورت افشانه، به كار برده مى‌شود.[٥]

محيط انتشار عوامل بيوتروريستى، هوا، آب، خاك، غذا، گياهان و ... است كه همه آنها به محيطزيست ما مربوط هستند؛ همچنين عوامل زيستى قابليت استفاده در تخريب تجهيزات و تأسيسات نيز دارند. با استفاده از تعاريف بالا، در مجموع مى‌توان بيوتروريسم را پديده‌اى دانست كه فرد، گروه يا دولت‌ها، با انگيزه‌هاى مختلف به صورت آشكار يا نهان و به صورت هدفمند با سوءاستفاده از عوامل زيستى يا فرآورده‌هاى آنها و با ابزارهاى مختلف، به ايجاد ترس و وحشت و ارعاب يا هلاكت موجودات زنده (انسان، حيوان يا گياه) يا تخريب و آسيب رساندن به تجهيزات و تأسيسات هدف، مى‌پردازند.

اجتماعى شدن بيوتروريسم‌

امروزه به دليل آنكه سياست مقوله‌اى اجتماعى شده است، تروريست‌ها ديگر لزوماً قربانيان و موضوع عمليات خود را از ميان زمامداران و سياست‌مداران انتخاب نمى‌كنند؛ بلكه مى‌توانند با تمركز بر عرصه‌هاى عمومى (مثل امنيت زيست‌محيطى) به ارعاب و اعمال فشار بپردازند تا از اين طريق، به اهداف خود برسند. تروريسم، به دليل به همراه داشتن چنين قابليتى، پتانسيل اجتماعى شدن دارد. اين اجتماعى شدن از سوى پيشرفت‌هاى تكنولوژى حمايت مى‌شود. در اين ميان، آلوده كردن دام‌ها به تب برفكى، شيوع سارس، جنون گاوى، انواع‌HN ها و ... كه مردم بى‌پناه را هدف قرار مى‌دهد، نمونه‌هايى از اجتماعى شدن بيوتروريسم، به عنوان شكلى از تروريسم است.

تروريسم نوين (مثل بيوتروريسم، شيميوتروريسم، نوكلئوتروريسم) بيش از پيش، مستعدّ به كارگيرى عوامل، با تخريب وسيع در اجتماع است؛ البتّه نه تنها بيوتروريسم، شيميوتروريسم نيز، قابليت اجتماعى شدن دارد؛ به عنوان مثال، تروريست‌هايى كه حمله سال ١٩٩٦ م. را در «توكيو» انجام دادند، (فرقه آنوم)، هدف مناسبى (قطار زيرزمينى) را برگزيدند كه در آن، جمع كثيرى از مردم گردآمده بودند و كپسول‌هاى شيميايى مى‌توانست قربانيان بسيارى بر جاى بگذارد.