مسلمانان از بام تا شام، در هفده ركعت نماز يوميّه، دست به سوى خداوند متعال دراز كرده و از وى درخواست مى‌كنند كه آنان را به صراط مستقيم هدايت كند: «اهْدِنَاالصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ»[١]

ترديدى نيست كه هر اسمى، ضرورتاً واجد مسمّايى است و هر معنى‌اى، واجد ما به‌ازايى در عالم خارجى. نمى‌توان از موجودى و مفهومى سخن گفت كه در جهان خارجى، مصداقى عينى نداشته باشد؛ زيرا بدون جعل مصداق خارجى معيّن، قابل اشاره و قابل شناسايى و مراجعه، هر گروه از مردم به راهى رفته و در ازدحام سرگردانى و حيرت، هر يك گمان مى‌برند بر مسير مستقيم استقرار يافته‌اند.

«صراط»، معبرى است كه در موقعيت ازلى و ابدى پيوند مى‌دهد و مجال گذار از مبدأ تا مقصود، به نحو امن و سلامت و پيراسته از هرگونه شبهه را فراهم مى‌آورد.

مقصد غايى تعريف شده براى بندگان خداوند، طىّ مراتب معرفتى و شناخت خداوند متعال است تا تجربه فلاح و رستگارى و نيل به يقين. بى‌شك آنكه اين مقصد را اعلام و بر ضرورت تجربه آن پاى فشارد و اين تجربه را شرط رسيدن و نيك‌بختى دنيوى و اخروى مى‌خواند، صراط لازم براى اين سير و سلوك مؤمنانه را نيز بر مردم آشكار ساخته است.

صراط در دنيا و آخرت‌

مفضّل گفت: از حضرت صادق (ع) راجع به صراط پرسيدم. فرمودند:

«صراط راه به سوى معرفت و شناخت خدا است و دو نوع صراط داريم؛ يكى در دنيا و ديگرى در آخرت. صراط دنيا امام است كه اطاعت او واجب است. هر كس او را بشناسد و از دستوراتش پيروى نمايد، از صراط آخرت كه پلى است بر روى جهنّم خواهد گذشت، هر كس او را نشناسد، پايش در صراط جهنّم خواهد لغزيد و ميان جهنّم خواهد افتاد.»[٢]

صراط مستقيم‌

از حضرت صادق (ع) نقل شده است كه درباره آيه‌ «اهْدِنَاالصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ» فرمودند:

«منظور امير المؤمنين و معرفت اوست. دليل بر اينكه مراد اميرالمؤمنين است، اين آيه است: «وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ» كه اميرالمؤمنين (ع) در امّ الكتاب (سوره فاتحه) ذكر شده؛ يعنى همان‌ «اهْدِنَاالصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ.»[٣]

بين امام و خدا، حجابى نيست‌

ثابت ثمالى گويد: سيّد و سالار عبادت‌كنندگان، حضرت علىّ بن الحسين (ع) فرمودند:

«ميان خدا و حجّت او كه امام هر زمان است، حجاب و مانعى وجود ندارد. پس خداوند پيش روى حجّت خود پوششى نيفكنده است. ماييم درهاى علم خدا، راه مستقيم و كانون علم او و ماييم بازگوكننده و شرح‌دهنده وحى خدا و استوانه‌هاى اصلى كاخ توحيد او و ماييم جايگاه راز نهانى او.»[٤]

صراط، مختصّ به اميرمؤمنان است‌

پيامبر اكرم (ص) فرمودند:

«و [بدانيد] اين است راه راست من؛ پس، از آن پيروى كنيد. و از راه‌ها [ى ديگر] كه شما را از راه وى پراكنده مى‌سازد پيروى مكنيد.