اصلاحاتى به عمل آمده است؛ به عنوان مثال در زمان‌هاى گذشته، از داخل بارگاه عسكريين (ع) از كنار مرقد حضرت نرجس خاتون (س) به سرداب مى‌رفتند و اين وضع به همين صورت تا سال ١٢٠٢ ه. ق. ادامه داشت و در اين سال، احمد خان دنبلى براى سرداب راهى جداگانه از طرف شمال باز كرد و راه سرداب از طرف روضه عسكريين (ع) را مسدود نمود و صحن سرداب را جداگانه ساخت كه تقريباً از يك فضاى بزرگى به طول ٦٠ متر و عرض ٢٠ متر برخوردار است.

بنابراين اگر در كتاب‌هايى چون «مزار» شهيد اوّل، اعمال و دعاهاى مربوط به زيارت اين سه امام در يك مكان ذكر شده است؛ علّت آن است كه در زمان سابق، راه سرداب نيز از پشت حرم عسكريين (ع) در يك ساختمان بوده است؛ لذا پس از زيارت عسكريين (ع)، بلافاصله زيارت امام زمان (عج) و سپس زيارت حضرت نرجس خاتون (س) ذكر شده است.

در هرحال، اين سرداب در طول تاريخ، به اندازه‌اى مورد توجّه مردم بوده است كه در آن آثار، ارزشمندى از منبّت‌كارى و كاشى‌كارى و ساير هنرهاى معمارى به كار رفته است؛ از جمله اين اشياء، در چوبى نفيسى است كه از دوران خلافت عبّاسيان به جاى مانده است و از ويژگى‌هاى هنرى و تاريخى ارزشمندى برخوردار است.

دشمنان مكتب تشيّع، در طول تاريخ، گاه از سر جهالت و گاه به خاطر عنادى كه با اهل بيت (ع) داشتند، با به كارگيرى عوامل خود، از راه جعل افسانه‌هاى خيالى و بى‌اساس و نسبت دادن آن به شيعيان سعى داشنتند، اصل مكتب تشيّع را زير سؤال ببرند و پيروان آن را مورد تمسخر و استهزاء قرار دهند. ابن خلدون در اين زمينه مى‌نويسد:

غلو كنندگان شيعه، مخصوصاً دوازده امامى‌ها مى‌پندارند: دوازدهمين امامشان كه محمّدبن حسن العسكرى است كه از او به لقب مهدى ياد مى‌كنند، داخل سرداب خانه‌اشان در شهر حلّه متولّد شد و در حالى‌كه در آغوش مادرش مخفى بود، غائب گشت و او در آخرالزّمان ظهور و زمين را از عدل و داد پر مى‌كند ...[١]

و در ادامه گفتارش اضافه مى‌كند كه:

... شيعيان هم‌اكنون نيز بعد از نماز مغرب جلو در اين سرداب، با اسب‌هاى آماده جمع مى‌شوند و او را به اسم صدا مى‌زنند كه: اى سرور ما! اكنون ما آماده‌ايم. ظهور كن ...!!!

ب) ميرزا حسين نورى طبرسى در «كشف الاستار» مى‌گويد:

ابن خلكان در تاريخ خودش مى‌نويسد: شيعيان در انتظار امامشان كه او را مهدى مى‌نامند، به سر مى‌برند و معتقدند او در مقابل چشم مادرش در سنّ چهار يا پنج يا نه سالگى داخل سرداب شده و در آنجا نهان گشته است و در آخرالزّمان از همانجا ظهور خواهد كرد ...[٢]

ج) ابن تيميّه هم مشابه اين عقيده را داشته و همين مستمسك وهّابيان براى ضربه و لطمه به شيعه وآثار اهل بيت (ع) شده است.[٣]

همان‌طور كه ديديم، احترام شيعيان به اين مكان به دليل آغاز غيبت از آنجا نيست؛ بلكه از آن جهت براى آنان مورد احترام بوده كه خانه سه امام معصوم (ع) و محلّ سكونت و عبادت ايشان بوده است. شيعيان در اطراف اين چاه، به انتظار به‌سر نمى‌برند؛ بلكه اساساً محلّ ظهور را بنا بر روايات متواتر و مكرّر با كيلومترها فاصله از اين چاه، در با شرافت‌ترين نقطه روى زمين و كنار «كعبه» مى‌دانند. حتّى يك روايت در تمام منابع شيعى نمى‌توان يافت كه آن چاه را محلّ سكونت امام معرفى كند و حتّى درباره دوره غيبت كبرا نيز درباره محلّ سكونت ايشان روايات و گزارش‌هاى بسيارى وجود دارد كه احتمال سكونت آن حضرت را در سرداب به صفر مى‌رساند؛ البتّه اين را نمى‌توان منكر شد كه شرافت اين مكان و انتساب آن به پدر و جدّ امام زمان (عج) مى‌تواند دليل قابل توجّهى براى حضور ايشان در نوبت‌هاى زياد و زمان‌هاى نامشخّص باشد و شايد بر همين اساس بوده كه تشرّفات زيادى در اين مكان اتّفاق افتاده و اين مكان را از جمله مكان‌هايى قرار داده كه بيش از ديگر بناها و اماكن شرف پذيرايى از آن وجود نازنين يافته است. اطّلاعات رسمى و مستندى از سرنوشت اين بناى شريف و بازسازى‌ها در دسترس نگارنده نبوده؛ ليكن همگان اميدواريم با بازگشايى مجدّد حرم شريف عسكريين (ع) آثارى از اين يادگار مهم و بى‌نظير امام عصر (عج) براى شيعيان باقى مانده باشد.

پى‌نوشت‌ها:

[١]. «لغت‌نامه»، ج ٩، ص ١٣٥٨٦.

[٢]. «بحارالانوار»، ج ٥٢، صص ٥٣- ٥٢.

[٣]. اين واقعه در زمان معتضد كه در سال ٢٧٩ ه. ق. حكومت را به دست گرفته بود، اتّفاق افتاده است؛ يعنى حداقل نوزده سال پس از آغاز دوره غيبت صغرا ...

[٤]. مقدمه ابن خلدون، ص ١٥٧.

[٥]. «كشف الاستار»، ص ٢١٠.

[٦]. «الصواعق المحرقة»، ص ١٠٠.