خانم دكتر مريم حاج عبدالباقى حافظ كلّ قرآن، عضو هيئت علمى دانشگاه و از فعّالان قرآنى رسانه است كه اغلب ايشان را در برنامه «آفتاب شرقى» مى‌بينيم و از كلام ايشان در خصوص تفسير قرآن بهره‌مند مى‌شويم.

مريم حاج عبدالباقى از جمله بانوانى است كه توانسته در مسير رشد و تعالى گام‌هاى مفيدى بردارد و بر اساس ديدگاه اسلام به زن، نقش و جايگاه او، بين مسئوليت‌هاى مختلف خانوادگى و اجتماعى، توازن برقرار كند.

عبدالباقى چهره ناآشنايى براى شما نيست؛ چرا كه او پس از سال‌ها تحصيل در دانشگاه و اخذ مدرك دكتراى علوم قرآنى از «دانشگاه تهران»، همراه حفظ قرآن، با اطّلاعات قرآنى خود در رسانه ملّى به آموزش و بازخوانى همه آنچه كه آموخته بود، پرداخت و به همين دليل اغلب خانواده‌ها، او را مى‌شناسند.

وى در حال حاضر عضو هيئت علمى دانشكده الهيات «دانشگاه آزاد واحد شمال تهران»، استاديار و سرپرست دفتر فرهنگ دانشكده مى‌باشد.

مقدّمه‌

حلال و حرام در اسلام، بر مبناى سلامت روحى و جسمى انسان است. «قرآن كريم» بر كلمه طيب تاكيد كرده و از خباثت دورى مى‌كند؛ ولى شناخت اين مسائل و بيان آن، بر عهده علما و دانشمندان است. اسلام، عين پاكيزگى است؛ زيرا هميشه خواهان سلامت بشر است و آنچه براى انسان مضرّ است، از سوى اسلام تحريم شده.

و بر اين اساس، رواياتى از ائمّه معصوم (ع) آمده است؛ از جمله:

«خوردن لقمه حلال، دل را روشن مى‌كند و بدان، اى رونده راه خداوند عزّوجل! كه لقمه حلال را خاصّيت عظيم است در روشن كردن دل و لقمه حرام را اثرى بزرگ است در تاريك كردن دل و كسى كه مى‌خواهد دعايش به استجابت برسد، كسب و كار و طعام خود را پاكيزه بدارد و كسب حلال، زمينه‌ساز طاعات و عبادات است.»

در اين‌باره به گفت‌وگو با خانم دكتر مريم حاج‌عبدالباقى مى‌پردازيم.

ابتدا لقمه حلال و حرام را از منظر دين، سنّت و فرهنگ تعريف كنيد و مصاديق آن را توضيح دهيد.

بسم الله الرّحمن الرَّحيم و صلّى الله على محمّد و آله الطّاهرين. مسئله، فقهى است؛ به دو صورت لقمه حلال يا حرام مى‌شود: اوّل راه اكتساب و دوم راه مصرف است.

در راه اوّل كه راه اكتساب است، در كتاب «مكاسب» مرحوم شيخ مرتضى انصارى آمده: بعضى مكاسب و درآمدها حرامند؛ مثل كسى كه از طريق راهزنى، دزدى، جادوگرى و ... كسب درآمد مى‌كند و به همان نسبت، بعضى مكاسب مكروه هستند و بعضى شغل‌ها به صورت غيرمستقيم براى مردم، آزار و اذيت و مكروهاتى را ايجاد مى‌كنند. يكى ديگر از راه‌هاى اكتساب حرام اين است كه با پول طيب و پاك، مثلًا از راه كشاورزى كه پول آن حلال است، پولى را كه به دست مى‌آوريم در راه حرام خرج كنيم يا اينكه خمس و زكات آن را نپردازيم و اينكه اين سرمايه حلال را كه در راه حرام به كار ببريم؛ مانند قمار يا هر كار حرام ديگرى. پولى كه از اين طريق به دست مى‌آيد، حرام است. در واقع اين پول ابتدا از راه كشاورزى و حلال به دست آمده‌است؛ امّا در مرحله ديگر در مسير حرام به كار برده شده. در قرآن كريم آمده است: «فَلْيَنْظُرِالْإِنْسانُ إِلى‌ طَعامِهِ‌؛ دقّت كنيد و ببينيد كه چه مى‌خوريد.»