و ديگر نهادها و مؤسّساتى كه در سراسر دنيا جهت تبليغ، عضوگيرى و تأمين بودجه‌هاى كلان كه صرف گسترش فرقه و تبيين آن در كشورهاى دنيا، بالأخص كشورهاى جهان سوم مى‌گردد.

گسترش فرقه اسماعيليه در قرن اخير

آقاخان سوم، يعنى سلطان محمّدشاه كه ٧٢ سال رهبرى فرقه اسماعيليه را برعهده داشت، مشهورترين شخصيت اين فرقه به شمار مى‌رود. او پايه‌گذار نهادها و مؤسّسات اقتصادى و فرهنگى در شبه قارّه هند و بنيان شبكه توسعه آقاخان بود. سلطان محمّد شاه، از سال ١٩٣٧ تا ١٩٣٩ م. رئيس جامعه ملل گرديد. جامعه ملل، شكل اوّليه سازمان ملل فعلى بود كه توسط قدرت‌هاى بزرگ و فاتح جنگ جهانى اوّل تأسيس شد؛ ولى با شروع جنگ جهانى دوم و حمله ارتش رايش به «لهستان» و «شوروى»، جامعه ملل از هم فروپاشيد.

در اين ميان، سنّت حضور در مجامع بين‌المللى در فرقه اسماعيليان ادامه يافت و فرزند ارشد سلطان محمّدشاه، يعنى على خان بعدها به عنوان سفير پاكستان در سازمان ملل برگزيده شد. شايان ذكر است رهبر فعلى فرقه اسماعيله، كريم آقاخان مى‌باشد كه به عنوان چهل و نهمين امام موروثى اسماعيليه است. او يكى از ثروتمندترين انسان‌هاى روى زمين است؛ درآمد وى ميليون ١٥٠ دلار در سال تخمين زده مى‌شود. وى دوران كودكى خود را در «نايروبى»، پايتخت كنيا، سپرى و سپس براى تحصيل، مدّت نُه سال را در مدرسه «له روزى سوئيس» گذرانيد و در سال ١٩٥٩ م. از دانشگاه هاروارد به دريافت مدرك ممتاز ليسانس در رشته تاريخ اسلام نايل شد. برادر آقاخان، امين، در سال ١٩٦٥ م. پس از فارغ‌التّحصيلى از هاروارد به مقرّ سازمان ملل، در بخش امور اقتصادى و اجتماعى پيوست. از سال ١٩٦٨ م.، امين به امور مديريت و توسعه اساسى مؤسّسات امامت پرداخته است.

كريم آقاخان، در سال‌هاى اخير، شبكه توسعه آقاخان (AKDN) را كه همان مديريت و سازمان مدرن اسماعيليه است، شكل داد و پس از آن نيز تشكيلاتى وسيع با بودجه‌هاى سنگين كه دقيقاً مشخّص نيست از كجا آمده، ايجاد كرده و حالا به عنوان سى و دومين ثروتمند انگليس تحت لواى فعّاليت‌هاى خيريه در حال توسعه فرقه اسماعيليه در كشورهاى مختلف، از جمله كشورهاى آفريقايى است. تا جايى كه گفته مى‌شد در گردهمايى اين فرقه در سال ٢٠٠٨ م. در آمريكا، ٣٨ هزار نفر از سراسر جهان شركت كرده‌اند.

وى نشان‌ها و جوايزى از سازمان‌هاى حرفه‌اى مختلف به خاطر كار در زمينه معمارى و حفظ بناهاى تاريخى دريافت كرده است. در سال ١٩٥٧ م. عنوان حضرت والا از سوى ملكه انگليس و عنوان والاحضرت از سوى شاه ايران در سال ١٩٥٩ م. به وى اعطا شد.

در حال حاضر، يك شركت زنجيره‌اى بين‌المللى به نام «صندوق توسعه اقتصادى آقاخان» به عنوان محور اقتصادى اين فرقه مشغول سرمايه‌گذارى و اجراى طرح‌هاى اقتصادى در اكثر نقاط جهان مى‌باشد. كارمندان اين شركت در حال حاضر، ٠٠٠. ١٨ نفر و سرمايه آن بيش از يك و نيم ميليارد دلار تخمين زده مى‌شود. گفته مى‌شود كه اين شبكه، همچنين گروه رسانه‌اى گسترده‌اى را تحت كنترل دارد كه در زير، به شاخه‌هايى از فعّاليت‌هاى آن اشاره مى‌شود:

- گروه رسانه‌هاى «نيشن»Nation شامل سه روزنامه، دو هفته‌نامه، يك شبكه تلويزيونى و همچنين يك شبكه راديويى كه در آفريقاى شرقى و منطقه «مديترانه» به جذب مخاطب و اشاعه آموزه‌هاى اسماعيلى مشغول است.

- همچنين وى نشرياتى در انگليس، افغانستان، «آذربايجان» و برخى ديگر از كشورها دارد و حتّى ديدارهايى در راستاى توسعه روابط با رؤساى جمهور و سران كشورهاى افغانستان، پاكستان، «امارات»، «مالزى»، روسيه، آذربايجان، «آمريكا»، هند، فرانسه، «ايتاليا»، «سوريه»، «سنگال»، «مراكش»، «اسپانيا»، «تاجيكستان» و «بريتانيا» نيز داشته كه تصاويرش در سطح اينترنت انتشار يافته و همچنين روابط گرمى با خانواده پهلوى، به ويژه فرح پهلوى دارد.

اهداف ذكر شده براى شبكه فرهنگى، رسانه‌اى آقاخان به گفته گردانندگان آن، مواردى از قبيل تقويت جامعه مدنى، توسعه روستايى و آموزش زنان و دختران، آموزش كلان با تأسيس دانشگاه‌ها و آكادمى‌هاى مختلف در سراسر جهان و ... مى‌باشد.

از بزرگترين اهداف شبكه آقاخان، شناسايى و جذب استعدادهاى درخشان كشورهاى مسلمان و ارائه بورس به نخبگان آنان است تا به گفته مقامات اين فرقه، در آينده بتوانند فرهنگ كشورهاى مسلمان را منطبق با اقتضائات تمدّن غرب و گفتمان مدرن شكل دهند.

اين فرقه، همچنين همكارى و سرمايه‌گذارى گسترده‌اى با شركت «مايكروسافت» آمريكا، «بنياد راكفلر»، «بنياد فورد»، دانشگاه هاروارد و «وزارت تعاون و توسعه اقتصادى آلمان»، «آلكاتل»، «بوئينگ» و «بنياد شل» انگليس، «صندوق توسعه اجتماعى ژاپن»، «بانك اسكوشياى كانادا»، «سازمان تعاون كليساهاى هلند»، «كانتون سوئيس»، همكارى و روابط نزديك با دولت‌هاى ايالتى «گجرات»، «راجستان»، «ماهاراشترا» و «دهلى» هند، «جمعيت تنظيم خانواده» پاكستان، «سازمان باستان‌شناسى» سوريه و «قزاقستان»، «حكومت ولايت خودمختار كوهستان بدخشان تاجيكستان» و همكارى مستقيم‌