حضرت على بن ابى‌طالب (ع)، در اين سخن بر دو اصل تأكيد مى‌كند: نخست اينكه هر حادثه و پديده‌اى، زمانى ويژه و مناسب دارد و اين امر، يعنى ظهور و فرج نيز كه بزرگترين پديده تاريخ و جهان است، داراى زمان و شرايط ويژه خود است و طلب آن پيش از زمان مناسب و ويژه، اشتباه است و مايه پشيمانى. دوم اينكه با توجّه به ضرورت وجود شرايط زمينه مناسب براى ظهور، نبايد زمان آن نيز بسيار دور تصوّر شود و گمان رود كه قرن‌ها و قرن‌ها به درازا خواهد كشيد تا اين حادثه در تاريخ زندگى انسان رخ دهد و موعود امّت‌ها (ع) آشكار گردد. در نتيجه هر جامعه و نسلى گمان مى‌كنند كه آن تحوّل و انقلاب، به جامعه و زمان و نسل آنها تعلّق ندارد؛ نه. چنين نبايد تصوّر شود تا يأس و بدبينى بر جامعه حاكم گردد و حسّ اميد و حالت انتظار و آمادگى و عنصر صبر از آن رخت بربندد. بايد راهى ميانه برگزيد و چنين پنداشت در عين حال كه زمان و شرايط مناسب براى اين حادثه مهمّ و بى‌نظير ضرورى است، ليكن اين مناسبت‌ها و شرايط ممكن است در زمانى بس اندك پديد آيد و محيط، آماده ظهور و فرج گردد؛ بلكه ممكن است در يك شب، كار ظهور سامان يابد و صبح آن شب امام ظاهر گردد؛ چنان‌كه در احاديث آمده است.

پيامبر اكرم (ص) مى‌فرمايند:

«الْمَهْدِى مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ يُصْلِحُ اللَّهُ لَهُ أَمْرَهُ فِى لَيْلَة؛[١]

مهدى ما، كارش در يك شب سامان مى‌يابد.»

از امام صادق (ع) روايت شده است كه فرمودند:

«وَ تَوَقَّعْ أَمْرَ صَاحِبِكَ لَيْلَكَ وَ نَهَارَكَ فَإِنَّ اللَّهَ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِى شَأْن ...؛[٢]

چشم به راه امر (قيام و انقلاب) امام خود باش، در شب و هر روز؛ زيرا خدا در هر روز كارى كند و كارى، او را از كارى ديگر باز ندارد ...»

ظهور به اراده الهى وابسته است و در هر لحظه ممكن است خواست خدا به اين امر تعلّق گيرد كه داعى حق فرياد برآورد و بشريّت منحرف را به راه رهنمون شود و خواب‌زدگان را بيدار كند و آرمان‌هاى حق و عدل را حاكم گرداند.

از امام رضا (ع) نقل شده است كه فرمودند:

«إِذَا رُفِعَ عَلَمُكُمْ مِنْ بَيْنِ أَظْهُرِكُمْ فَتَوَقَّعُوا الْفَرَجَ مِنْ تَحْتِ أَقْدَامِكُم؛[٣]

هرگاه نشانه‌ها از ميانتان برخاست (و امامانتان در گذشتند يا غائب شدند)، پس چشم به راه فرج (الهى) باشيد، از نزديك‌ترين جا به خود.»

مؤلّف «مكيال المكارم» مى‌گويد:

ظاهر اين است كه اين سخن: «فَتَوَقَّعُوا الْفَرَجَ مِنْ تَحْتِ أَقْدَامِكُم» كنايه از ظهور ناگهانى و بدون مقدّمات است. بنابراين در تمام زمان غيبت و در هر حالى كه احتمال ظهور مى‌رود، واجب است انسان آماده يارى رسانى باشد و به امام توجّه داشته و منتظر ظهور او باشد.[٤]

ايشان همچنين مى‌گويد:

ظهور ناگهانى و يكباره با احاديثى كه براى ظهور، مقدّمات و شرايط و علامت‌هايى معرفى كردند، چگونه كارساز مى‌شود؟

و در پاسخ مى‌گويد:

آنچه از احاديث بسيار به دست مى‌آيد، اين است كه تمام آن نشانه‌ها و شرايط (مهم)، در يك سال رخ مى‌دهد. بنابراين واجب است هر دين‌باور منتظرى در هر سال، آماده ظهور رهبر خويش باشد، چون هر سال احتمال وقوع آن شرايط هست.[٥]

امام عصر (ع) خود در توقيعى (نامه‌اى)، ناگهانى بودن ظهور را بيان مى‌فرمايند:

«... فَإِنَّ أَمْرَنَا بَغْتَةٌ فُجَاءَةٌ حِينَ لَا تَنْفَعُهُ تَوْبَة؛[٦]

امر ما (قيام و انقلاب ما) ناگهانى است، در هنگامى كه توبه سودى ندارد.»

بنابراين، انتظار درست و صادقانه، چنين انتظارى است و ممكن است در اسرع وقت، نشانه‌هاى ويژه آن رخ دهد و به ظهور و قيام و انقلاب امام موعود بينجامد. پس بايد به چنين فرجى آنى و لحظه‌اى اميد داشت كه سرنوشت بشريت به يكباره دگرگون شود؛ زيرا كه از پيدا شدن نخستين علامت از علائم حتمى، كه پياپى خواهد بود، تا رسيدن اصل فرج و بيرون آمدن امام (ع) فاصله‌اى چندان نيست. درباره «قتل نفس زكيّه»، شيخ مفيد (ره)، از حضرت امام محمّد باقر (ع) روايت كرده است كه فرمودند:

«فاصله قتل نفس زكيّه و قيام قائم، بيش از ١٥ شب نخواهد بود.»

البتّه، فاصله پاره‌اى از علائم حتمى، با ظهور، از ١٥ شب بيشتر است؛ امّا چندان زياد نيست. حدود چند ماه ... چنان‌كه از برخى احاديث فهميده مى شود.[٧]

پى‌نوشت‌ها:

[١]. «مفاتيح الجنان»، ٥٢٧.

[٢]. «بحار الانوار»، ج ٥٢، ص ١٢٣.

[٣]. «مكيال المكارم»، ج ٢، ص ١٦٠.

[٤]. «مكيال المكارم»، ج ٢، ص ١٥٧.

[٥]. «مكيال المكارم»، ج ٢، ص ١٦٠ به نقل از «كافى»، ج ١، ص ٣٤١.

[٦]. «مكيال المكارم»، ج ٢، ص ١٦٠.

[٧]. «مكيال المكارم»، ج ٢، صص ١٦٠ و ١٦١.

[٨]. «ارشاد»، ص ٣٦٠.

[٩]. «خورشيد مغرب»، ص ١٠٧.

منبع: «عصر زندگى و چگونگى آينده انسان و اسلام».