ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٥ - مقدّمه
منافع ملّى و محصولات تراريخته
دكتر على متولّىزاده اردكانى
عضو هيئت علمى پژوهشگاه ملّى مهندسى ژنتيك و زيست فناورى
پژوهشكده زيست فناورى پزشكى
عضو مهمان گروه علوم پايه (شاخه زيستشناسى) و عضو كميته آيندهپژوهى مركز مطالعات علم و فناورى فرهنگستان جمهورى اسلامى ايران
مقدّمه
در طول دو دهه گذشته، محصولات دستكارى شده ژنتيك (تراريخته) در چند نوع ذرّت، سويا، كانولا و پنبه به بازار جهانى وارد شده است كه در مجموع ٩٩% مساحت زير كشت اين نوع محصولات در جهان مىباشد. تقريباً ١٠٠% اين محصولات دستكارى شده ژنتيك، داراى ويژگى مقاومت در برابر حشره يا علف كش مىباشند. در طول دو دهه گذشته، فقط ١٠ كشور در جهان، ٩٨% مساحت زير كشت اين محصولات و سه كشور «آمريكا»، «آرژانتين» و «برزيل»، ٧٥% از كلّ اين مساحت را درخود جاى دادهاند. محصولات دستكارى شده ژنتيك تقريباً بر روى ٤% از كلّ زمينهاى قابل كشت در جهان و با كمتر از ١% از كلّ كشاورزان جهان كشت شده است. در اين دو دهه، شواهد و مطالعات زيادى در زمينه اثرات محيطزيستى و سلامت محصولات كشاورزى دستكارى شده ژنتيك انجام شده است كه در مجموع، منجر به تصميم ٢١ دولت در جهان (سوئيس، آلمان، اتريش، ژاپن، ايرلند شمالى، فرانسه، ايتاليا، روسيه، نيوزلند، لاتويا، ليتونيا، هلند، اسكاتلند، لهستان، اسلووانى، كروواسى، صربستان، مجارستان، يونان، بلغارستان، لوكزامبورگ،) در عدم كاشت اين محصولات و بعضاً استفاده محدود از اين محصولات در كشورشان شده است.
در تابستان گذشته در سال ٢٠١٥ م. حتّى پاپ، رهبر كاتوليكهاى جهان در نامهاى خطاب به همه افراد جامعه در مورد تأثير محصولات دستكارى شده ژنتيك بر روى اكوسيستم و متمركز ساختن زمينهاى كشاورزى در دستان تعدادى محدود از افراد بشر، ابراز نگرانى كرد.
در سال ١٣٩٠ ه. ش. به عنوان سردبير فصلنامه انگليسى زبان زيست فناورى پزشكى «ابنسينا» در كشور، سرمقاله و مقالهاى در مورد خطرات احتمالى محصولات دستكارى شده ژنتيكGMOs و نگرانىهاى اجتماعى در مورد اين موضوع را به چاپ رساندم؛ امّا نمىدانستم كه در سال ١٣٩٤ ه. ش. اين موضوع تبديل به يكى از حادّترين بحثهاى اجتماعى بين طرفداران و مخالفان استفاده از محصولات دستكارى شده ژنتيك و كاشت اين محصولات در كشور خواهد شد.