ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ١٤ - قبر گمشده و زيارت فراموش شده
روايت كرده است كه يكى از چهار كتاب بسيار معتبر شيعه مىباشد؛[١]
٣. علّامه مجلسى اين روايت را بررسى سندى كرده و فرموده: با سندى معتبر از امام محمّد تقى عليه السلام روايت شده است؛[٢]
٤. متنى كه نقل كرديم، مطابق كتاب تهذيب مىباشد؛ ولى در كتاب مصباح التهجّد به جاى «أتانا»، «أتى» آمده كه در معنى تأثير نمىكند و لفظ «بالبشرى» در آمدن نيامده است؛
٥. هشت منبع از منابع دهگانه، آن را به عنوان زيارت مطلقه نقل كرده؛ ولى سيّد بن طاووس در كتاب جمال الاسبوع آن را براى يكشنبه نقل كرده است؛
٦. متن زيارتنامه در همه منابع، يكنواخت و مطابق نقل شيخ طوسى نقل شده، فقط سيّدطاووس آن را از دو طريق با متن متفاوت نقل كرده است؛
٧. علّامه مجلسى در جلد ١٠٠، مطابق نقل شيخ طوسى و در جلد ١٠٢ مطابق سيّد آورده است؛
٨. راوى اين حديث از اصحاب امام جواد عليه السلام و از منسوبين اهل بيت عليه السلام بود و محلّ قبر شريف حضرت فاطمه (س) را مىدانست؛ لذا امام عليه السلام به او فرمود: «هنگامى كه به زيارت قبر مادربزرگ خود، حضرت فاطمه (س) رفتى، چنين بگو.»
٩. در اين متن، از صدّيقة طاهره با نام «مُمتَحَنة» تعبير شده و آن، به معناى امتحان شده مىباشد.
امتحان در لغت به معناى آزمودن طلا و نقره به وسيله آتش مىباشد كه ذوب شود و خالص گردد.[٣]
گلواژه ممتحنه ظهورش در مورد امتحان در عالم ذرّ مىباشد.
عالم ذرّ كه عالم «الست» و «ميثاق» نيز ناميده مىشود، در «قرآن كريم» به صراحت آمده[٤] و دهها حديث پيرامون آن از پيشوايان معصوم عليه السلام رسيده، شيخ صدوق در كتاب «اعتقادات» و شيخ مفيد در كتاب تصحيح الاعتقاد و در «المسائل السرويّه» به تفصيل از آن سخن گفتهاند و علّامه طباطبايى دهها حديث در اينباره نقل كرده، توضيح داده و به شبهات وارده پاسخ فرموده است؛[٥] ولى در متن ياد شده، تصريح شده كه اين آزمون الهى، پيش از خلقت آن حضرت بوده و در نتيجه، به خلقت نورانى آن حضرت اشاره مىشود.
در مورد خلقت نورانى پيشوايان معصوم عليه السلام، احاديث فراوانى رسيده كه يكى از جالبترين و جامعترين آنها حديث «المعرفة بالنّورانيّة» مىباشد.[٦]
در ميان احاديث مربوط به خلقت نورانى معصومان عليه السلام از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم روايت شده كه حضرت آدم و حوّا عليه السلام در فردوس برين بانويى را مشاهده كردند كه نور چهرهاش بهشت را منوّر كرده بود.
از جبرئيل پرسيدند كه اين بانو كيست؟
گفت: فاطمه دختر حضرت محمّد صلى الله عليه و آله و سلم، پيامبرى كه از نسل تو خواهد بود.
پرسيد: اينها چهارهزار سال پيش از خلقت تو در اعمال علم الهى وجود داشتند.[٧]
اين حديث در كتاب عامّه نيز راه يافته؛ جز اينكه چهار هزار سال به دو هزار سال تقليل يافته و سندش مورد نقد قرار گرفته است.[٨]
با توجّه به تعبير «قبل از يخلقك»، اين آزمون الهى به زمانى مربوط مىشود كه حدّاقل چهار هزار سال پيش از عالم ذرّ بوده است.
١٠. جمله «فَوَجَدَكِ لِمَا امْتَحَنَكِ صَابِرَة» مدال افتخار حضرت فاطمه (س) مىباشد كه در عالم خلقت نورانى، از آزمون الهى پيروزمندانه بيرون آمد. قرآن كريم از آزمون سخت حضرت ابراهيم عليه السلام و پيروزى ايشان در آن امتحان خبر داده است.[٩]
در اوّلين فراز از «دعاى ندبه» از گزينش پيشوايان به شرط زهد در دنيا سخن رفته، آنگاه از پذيرش آنها، سپس از علم الهى به اينكه آنها به عهد خود وفا خواهند نمود، خبر داده است.[١٠]
در نخستين فراز از زيارتنامه حضرت فاطمه (س) نيز آمده است:
«اى ممتحنهاى كه خداوند تو را پيش از آنكه بيافريند، بيازمود، پس تو را در اين آزمايش صابر و شكيبا يافت.»
١١. در فراز بعدى پس از ادّعاى موالى بودن، باور داشتن و شكيبا بودن در انجام اوامر پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم و اوامر مولاى متّقيان عليه السلام را از صدّيقه كبرى (س) درخواست مىكنيم كه اگر ما را در اين ادّعا صادق مىداند و به صداقت ما صحّه مىگذارد، به ما بشارت بدهد.
١٢. لازمه بشارت آن حضرت «طيب مولَد» مىباشد و لذا در آخرين فراز آمده است:
«تا به خودمان بشارت بدهيم كه در پرتو ولايت شما پاكيزه هستيم.»
علّامه مجلسى در «دائرة المعارف بحارالانوار»، بابى را به احاديث «أَنَّ حُبِّهِم عليه السلام عَلَامةَ طيبَ الولادة» اختصاص داده و در آن ٣١ حديث به اين مضمون آورده كه محبّت اهل بيت عليه السلام، نشان طهارت مولَد و بغض آنها، نشان حرامزادگى مىباشد.[١١]
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم خطاب به گروهى از انصار فرمود:
«اى گروه انصار! فرزندان خود را با محبّت علىّ بن ابىطالب بيازماييد. هر كدام او را دوست بدارد، حلالزاده و هر كدام دشمن بدارد، حرامزاده است.»[١٢]
ابناثير در مادّه «بور» مىنويسد:
بور به معناى امتحان مىباشد و لذا در حديث آمده است:
«كُنَّا نَبُورُ أَوْلادَنا بِحُبِّ عَلى عليه السلام؛
ما فرزندان خود را با محبّت على عليه السلام آزمايش مىكرديم.»[١٣]
همانگونه كه محبّت على عليه السلام علامت حلالزادگى مىباشد، محبّت حضرت فاطمه (س) و پذيرش ولايت آن حضرت نيز علامت حلالزادگى است. از اين رهگذر، در قسمت پايانى اين زيارتنامه عرضه مىداريم:
«اگر ما در ادّعاى ولايت و محبّت شما و تصديق اوامر پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم و جانشين آن حضرت راستگو هستيم، از شما مسئلت مىكنيم كه ما را با اين صداقت و تصديق بشاره بده تا ما نيز به خودمان بشارت بدهيم كه در پرتو ولايت شما حلالزاده هستيم.»
اين بود اشارهاى كوتاه به نكاتى از محتواى بسيار بالاى زيارتنامه حضرت فاطمه (س) كه با سند معتبر از امام جواد صلى الله عليه و آله و سلم روايت شده است.
ديگر زيارتنامههاى حضرت فاطمه (س)
بعد از نقل زيارتنامه مأثور از امام جواد عليه السلام ديگر زيارتنامههاى آن حضرت را فقط نام مىبريم و به اوّلين فراز آن اشاره مىكنيم: