[١٥]. براى نمونه: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللهِ عليه السلام لَقَدْ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ فِى الْمُفْتَقِدِينَ مِنْ أَصْحَابِ الْقَائِمِ ع قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ‌يْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللهُ جَمِيعاً إِنَّهُمْ لَيَفْتَقِدُونَ عَنْ فُرُشِهِمْ لَيْلًا فَيُصْبِحُونَ بِمَكَّةَ وَ بَعْضُهُمْ يَسِيرُ فِى السَّحَابِ يُعْرَفُ بِاسْمِهِ وَ اسْمِ أَبِيهِ وَ حِلْيَتِهِ وَ نَسَبِهِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَيُّهُمْ أَعْظَمُ إِيمَاناً قَالَ الَّذِى يَسِيرُ فِى السَّحَابِ نَهَاراً (كمال الدّين و تمام النعمة، ج ٢، ص: ٧٣٦): امام ششم عليه السلام فرمودند: «اين آيه درباره آن كسانى از ياران قائم عليه السلام نازل شده كه مفقودشدگانند و آن گفته خداى عزّوجلّ است، هرجا باشيد خدا شما را بياورد. آنان شب از بستر خود گم شوند و بامداد در مكّه باشند و برخى در ابر سير كنند و هر كدام به نام خود و پدر و شمائل و فاميل معرفى شوند.» گويد: عرض كردم: قربانت! كداميك ايمانشان قويتر است؟ فرمودند: «آنها كه در روز با ابر سفر كنند.»

[١٦]. «فلا يبقى شى‌ء ممّا خلق اللّه يتوارى به يهودى إلّا أنطقه اللّه عزّ و جلّ، لا حجر و لا شجر و لا دابّة إلّا قال: يا عبد اللّه المسلم هذا يهودى فاقتله (التّشريف بالمنن فى التعريف بالفتن، ص: ٧٣١؛ زمخشرى، الفايق فى غريب الحديث، ج ٢، ص: ٣٠٤).

[١٧]. محمّد بن على بن حمزه طوسى، «الثاقب فى المناقب»، ص: ٥٨٥؛ «الخرائج و الجرائح»، ج ١، ص: ١٤٤؛ «كشف الغمة فى معرفة الأئمة» (ط- القديمة)، ج ٢، ص: ٩٥٣.

[١٨]. لشكريان آسمان‌ها و زمين تنها از آن خداست. سوره فتح (٤٨)، آيه ٤ و ٧.

[١٩]. خدا گاهى اين دين را به دست مرد بى‌دينى تأييد مى‌كند. «شرح نهج البلاغة لابن أبى الحديد»، ج ١٤، ص: ٣٤٢؛ ابن ابى‌جمهور، «عوالى اللئالى العزيزية فى الأحاديث الدينية»، ج ٤، ص ١٢٧؛ «منية المريد»، ص: ٤٤١. البته روايت به اين شكل هم نقل شده است: إِنَّ اللهَ يُؤَيِّدُ هَذَا الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ وَ بِأَقْوَامٍ لا خَلاقَ لَهُم (منية المريد، ص: ٣٥٣).

[٢٠]. آلفرد نورث وايتهد (١٩٤٧- ١٨٦١) فيلسوف و رياضى دانى است كه تلاش هاى برجسته اى براى فراهم ساختن نظام متافيزيكىِ مبتنى بر جهان شناسى علمى به انجام رسانده است.

[٢١]. ژان- ژاك روسو (١٧١٢- ١٧٧٨) متفكّر سوييسى، در سده هجدهم و اوج دوره روشنگرى اروپا مى‌زيست.

[٢٢]. الوين لويس تافلر متولّد ١٩٢٨ م.، نويسنده و آينده‌پژوه آمريكايى يهودى تبار.

[٢٣]. «مارشال مك لوهان»، پروفسور مركز مطالعات رسانه‌اى تورنتو و مطرح‌كننده مفهوم «دهكده جهانى»، ١٩١١ م.

[٢٤]. نيل پستمن از منتقدان و صاحبنظران شهره در زمينه رسانه و تكنولوژى است.

[٢٦]. اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! مراقب خود باشيد! اگر شما هدايت يافته‌ايد، گمراهى كسانى كه گمراه شده‌اند، به شما زيانى نمى‌رساند. سوره مائده (٥)، آيه ١٠٥.

[٢٧]. هر كه به جمعى شبيه شود، از آنهاست (إعتقادات الإمامية (للصدوق)/ ترجمه حسنى، ص: ٦؛ شرح فارسى شهاب الأخبار (كلمات قصار پيامبر خاتم ص)، ص: ٥٦١).

[٢٨]. اين مطلب به صراحت در زيارت ناحيّه مقدّسه آمده است: .. فَلَأَنْدُبَنَّكَ صَبَاحاً وَ مَسَاءً، وَ لَأَبْكِيَنَّ عَلَيْكَ بَدَلَ الدُّمُوعِ دَما (المزار الكبير (لابن المشهدى)، ص: ٠١٥).

[٢٩]. اى ابا عبد الله من به خداى تعالى و به رسولش صلى الله عليه و آله و سلم و به امير المؤمنين عليه السلام و به فاطمه (س) و به حسن عليه السلام به سوى تو به واسطه دوست داشتن و محبّتم به شما تقرّب مى‌جويم ... مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج ٢، ص: ٧٥٧؛ المزار الكبير (لابن المشهدى)، ص: ٨٢٤؛ المزار (للشهيد الاول)، ص: ٨١١؛ البلد الأمين و الدرع الحصين، ص: ٧٠٢؛ المصباح للكفعمى (جنة الأمان الواقية)، ص: ٨٣٤.