ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥٢ - آيا محصولات دستكارى شده ژنتيك مصرف شده براى تغذيه حيوانات و خوردن توليدات از اين حيوانات براى سلامت انسان ضرر دارد؟
غذاهاى دستكارىشده ژنتيك پتانسيل اين را دارند كه مشكل زا باشند و نياز به مطالعات بيشترى در اين زمينه وجود دارد. اجماع نظر وجود دارد كه محصولات دستكارىشده ژنتيك بهتر است در دراز مدّت بر روى داوطلبان تست شوند؛ قبل از ورود به بازار. در غير اينصورت، غذاهاى دستكارىشده ژنتيك بايد از ورود به بازار منع شوند. همچنين محصولات دستكارىشده ژنتيك بايد برچسبى در همه كشورها داشته باشند كه نشان دهنده نوع محصول است و پس از ورود به بازار، بهتر است در جامعهاى كه اين محصولات را مصرف مىكند، رصد شوند.
يكى از دلايلى كه بايد سيستم رصد كردن محصولات دستكارى شده را اجرا كرد، سابقهاى است كه در مورد اين محصولات وجود داشته است. در سال ١٩٨٩ م. در آمريكا، محصول ال- تريپتوفان(L -tryptophan) كه در باكترى دستكارىشده ژنتيك توليد شده بود، سبب مسموميت و مرگ ٣٧ نفر و ناتوانى ١٥٠٠ نفر شد و دليل آن را مربوط به سمّى دانستند كه بيش از مقدار معمول در اين باكترى دستكارىشده ژنتيك توليد شده بود.[١] و[٢] و[٣] و[٤] پاسخ آلرژيك به ذرّتStarLink در سال ٢٠٠٠ م. در آمريكا[٥] نمونه ديگرى از آثار اين توليدات محسوب مىشود.
آيا محصولات دستكارىشده ژنتيك مصرف شده براى تغذيه حيوانات و خوردن توليدات از اين حيوانات براى سلامت انسان ضرر دارد؟
ادّعا مىشود كهDNA و پروتئين در محصولات دستكارىشده ژنتيك كه براى تغذيه حيوانات استفاده مىشوند، در سيستم گوارش حيوانات تجزيه شده و در توليدات اين موجودات قابل شناسايى نيست؛ امّاDNA محصولات دستكارىشده ژنتيك كه براى تأمين غذاى حيوانات به كار برده شدهاند، در توليدات اين حيوانات، مانند شير و گوشت كه به مصرف انسانها مىرسد، مشاهده شده است. حتّى محصولات دستكارىشده ژنتيك، گزارش شده است كه تأثير منفى بر روى سلامت حيواناتى دارند كه اين محصولات را مصرف مىكنند.DNA محصولات دستكارىشده ژنتيك كه توسط ارگانهاى بدن اين حيوانات جذب شده، در گوشت و ماهى مصرفى انسانها ديده شده است.[٦] و[٧] و[٨] و[٩] پروتئين سمّى حشرهكشBt در خون و منبع تغذيهكننده خون جنين در زنان باردار و غير باردار گزارش شده است؛[١٠] و[١١] در حالىكه فرض مىشده كه اين سم پروتئينى در سيستم گوارش انسان تجزيه شده و به خون و ديگر ارگانهاى بدن نمىرسد.
در گزارشىDNA محصول سوياى دستكارىشده ژنتيك كه براى تغذيه حيوانات استفاده مىشود در خون، ارگانها و شير بزهايى كه اين مواد را استفاده مىكردند، پيدا شده است.[١٢] در ٢٠١٣ م. مطالعهاى در انسان نشان داد كه قطعات بزرگDNA از گياهانى كه مىتوانند حامل ژنهايى باشند، در سيستم گوارش مقاوم به تجزيه مىشوند و سپس از غذا به خون مىرسند.[١٣] اين قطعات مورد شناسايى قرار گرفتند و از سويا و ذرّت بودند و حتّى در موردى، مقدارDNA اين گياهان، از مقدارDNA انسان در سرم خون بالاتر بود. در مطالعاتى در موش نشان داده شده است كه ميكروRNAs از برنج خورده شده توسط موش، فعّال بوده و مىتواند تظاهر ژن در بدن و فعّاليتها و فرآيندهاى مهمّى را تحت تأثير قرار دهد.[١٤]
آيا محصولات دستكارىشده ژنتيك داراى ارزش غذايى بيشتر از محصولات طبيعى هستند؟
در طول دو دهه گذشته، طرفداران محصولات دستكارىشده ژنتيك اعلام داشتهاند كه اين محصولات سالمتر و مغذّىتر از نوع طبيعى مىباشند. در بعضى از موارد، غذاهاى دستكارىشده ژنتيك از نظر غذايى كمتر مغذّى بودهاند و اين به دليل تأثيرات غيرمنتظره فرآيند مهندسى ژنتيك بوده است. حتّى برنج طلايى(Golden Rice) پس از ٢٠ سال، هنوز در حال گذراندن آزمايشهاى مورد نياز مىباشد. هنوز هيچ نوعى از برنج طلايى يا برنج دستكارىشده ژنتيك در بازار وجود ندارد و گفته شده است كه در سال ٢٠١٦ م. يا ٢٠١٧ م. براى كاشتن به منظور بازرگانى وارد بازار خواهد شد. واقعيت اين است كه راه حلهاى ارزان و ايمن براى كمبود ويتامين آ و ديگر ريز مغذّىها هم اكنون وجود دارد و فقط منابع مالى مختصرى نياز است كه بيشتر مورد استفاده قرار گيرد.
بهترين نمونه محصولات دستكارىشده ژنتيك كه به منظور بهبود يك محصول، توسط مهندسى ژنتيك ايجاد شده است، برنج طلايى است كه بتا كاروتين در اين محصولات تقويت مىشود. بتا كاروتين در بدن انسان، به ويتامين آ تبديل مىشود. اين محصول به منظور استفاده در كشورهاى فقير در منطقه جنوب در سطح جهان مطرح بوده است؛ امّا با وجود بيش از يك دهه عناوين خبرى در اينباره، هنوز اين محصول به بازار نيامده است. اگرچه دليل اين تأخير وجود مخالفان محصولات دستكارى شده، ذكر شده است؛ امّا دليل اصلى مشكلات در پژوهش و روند توليد آن است. اوّلين نوع برنج طلايى مقدار كافى بتا كاروتين در خود توليد نمىكرد و بايد در حدّ كيلوگرم در روز مصرف مىشد تا مقدار مورد نياز روزانه ويتامين آ را داشته باشد. در نتيجه يك نوع جديدى از برنج دستكارىشده ژنتيك بايد ساخته مىشد با مقدار توليد بالاى بتا كاروتين.[١٥] و[١٦]
در سال ٢٠١٣ م. انستيتو تحقيقات بينالمللى برنج (مركزى كه مسئول ايجاد برنج طلايى است) اعلام داشت كه هنوز نامعلوم است كه مصرف روزانه اين برنج، مقدار ويتامين آ را در بدن افزايش داده و موجب كاهش نابينايى در افرادى كه كمبود ويتامين آ در بدن دارند، بشود.[١٧] نداشتن رضايت نامه از افرادى كه اين برنج را مصرف كردهاند، يك مشكل اساسى در مورد اين محصول دستكارىشده ژنتيك مىباشد.[١٨] يكى از روشهاى مؤثّر و ارزان كه توسط سازمان بهداشت جهانى ارائه گشته، تشويق مادران به شيردهى از طريق پستان و آموزش مردم در كاشت هويج و سبزيجات برگدار در باغهاى منزل مىباشد. اين دو روش ارزان، مؤثّر و از راهحلهاى موجود است. سازمان بهداشت جهانى از اين روش در جلوگيرى از مرگ بيش از يك ميليون نفر در ٤٠ كشور جهان استفاده كرده و آن را روشى مناسبتر از برنج طلايى در جنگ با كمبود ويتامين آ اعلام نموده است.[١٩]