ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٠ - زيارت آل ياسين
كتاب «المعانى» از امام صادق عليه السلام از آباء خود از اميرالمؤمنين على عليه السلام نقل شده است كه در مورد آيه «سَلامٌعَلى إِلْياسِينَ» فرمودند: «ياسين محمّد صلى الله عليه و آله و سلم و ما آلياسين هستيم.»
علّامه طباطبايى بعد از ذكر اين روايت آورده است كه مثل اين روايت در كتاب «العيون» از امام رضا عليه السلام هم آمده است و آن مبنى بر قرائت آلياسين است؛ همچنانكه نافع و ابنعامر و يعقوب و زيد چنين قرائت كردهاند.[١]
در قطعاتى از اين زيارت شريفه، آياتى از قرآن كريم مورد توجّه قرار گرفته كه به بعضى از آن موارد اشارهاى مىكنيم:
١. «السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا بَقِيَّةَ اللَّهِ فِى أَرْضِه»: در اين عبارت، آيهاى از «سوره هود» مورد نظر مىباشد كه مشتمل بر يك اصل كلّى عقيدتى و اخلاقى است و آن اينكه خداوند مىفرمايد:
«بَقِيَّتُاللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ؛[٢]
آنچه خداوند ذخيره مىكند، براى اهل ايمان بهتر است.»
اين اصل كلّى در همهجا صادق است و برترين و شريفترين مصداق آن، وجود مبارك آخرين حجّت پروردگار عالميان، امام عصر، حضرت حجّت بن الحسن عليه السلام مىباشد و لقب شريف آن حضرت قرار گرفته است.
٢. «السَّلَامُ عَلَيْكَ فِى اللَّيْلِ إِذا يَغْشى وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى»: اين قطعه از زيارتنامه مورد بحث، متضمّن دو آيه از «سوره مباركه ليل» است. اين قطعه در انتهاى فصلى از زيارتنامه قرار دارد كه با اين عبارت شروع شده: «السَّلَامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقُوم، السَّلَامُ عَلَيْكَ حِينَ تَقْعُدُ.»
در اين قطعه، حالات مختلف آن وجود مبارك در نمازها و دعاها و صبحها و شبها ذكر شده و در انتهاى آن، اين دو آيه ذكر شده است؛ يعنى در حالات مختلف بر اى آن حضرت سلام فرستاده شده. اگر مراد از اين دو آيه، وقت شب و روز باشد، ذكر آن غيرضرورى خواهد بود؛ چون قبل از آن فرمود:
«السَّلَامُ عَلَيْكَ حِينَ تُمْسِى وَ تُصْبِح؛
سلام بر تو! وقتى صبح مىكنى و وقتى وارد شب مىشوى.»
پس بايد از ذكر اين دو آيه منظور ديگرى باشد.
احتمال دارد مراد از ذكر اين دو آيه، اشارهاى به زمان غيبت و زمان ظهور آن حضرت باشد؛ يعنى غيبت آن وجود مقدّس مرتبهاى از بركات وجودى و نور شخص او را پوشانده و انسانها از اين جهت دچار محروميتى شدهاند و زمان ظهور او اين بركات و اين نور را آشكار خواهد كرد.
در تفسير شريف الميزان در تفسير اين آيه از سوره ليل، «وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى» آمده است:
تعبير از صفت ليل با فعل مضارع و از صفت نهار با فعل ماضى. وقتى گفته شده «يغشى» و «تَجلَّى» براى جهتى است كه در تفسير آيات اوّل سوره قبلى ذكر شد.[٣]
و در تفسير آيه «وَاللَّيْلِ إِذا يَغْشى» از «سوره شمس» گفته شده است:
تعبير از پوشاندن شب زمين را با فعل مضارع بر خلاف آشكار كردن آن به وسيله روز را با فعل ماضى وقتى كه فرمود: «وَالنَّهارِ إِذا جَلَّاها وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشاها»[٤] جهت دلالت بر زمان نزول آيه است و در آن اشارهاى است به اينكه در ايّام نزول آيه كه اوايل زمان ظهور دعوت اسلامى بود، تاريكى فجور زمين را پوشانده بود و قبلًا گفته شد كه بين قسمها و آنچه به آن قسم خورده مىشود، بايد نوعى اتّصال و ارتباط باشد.[٥]
نظر مرحوم علّامه طباطبايى در تفسير اين آيه، معناى احتمالى ذكر شده را تقويت مىكند. به جهت شباهتى كه بين اين دو مطلب وجود دارد و آن شباهت زمان قبل از ظهور اسلام و بعد از ظهور آن به موضوع غيبت وجود مبارك امام عصر عليه السلام و تاريكى ناشى از آن غيبت و روشنايى زمين در اثر ظهور آن بزرگوار. اميدواريم خداوند عالم به زودى با ظهور آن بزرگوار تاريكىهاى جهلها و شركها و فقرها و ظلمها و انواع نابهسامانىها را از روى زمين برطرف كند.
در بررسى تفسير آيه «سوره ليل»، روايتى را يافتيم كه ذيلًا از «تفسير القمى» نقل مىشود:
«عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عليه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ «وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى.» قَالَ: «اللَّيْلُ فِى هَذَا الْمَوْضِعِ فُلَانٌ غَشِى أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فِى دَوْلَتِهِ الَّتِى جَرَتْ لَهُ عَلَيْهِ- وَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام يَصْبِرُ فِى دَوْلَتِهِمْ حَتَّى تَنْقَضِى»، قَالَ: «وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى؟» قَالَ: «النَّهَارُ هُوَ الْقَائِمُ (عج) مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ، إِذَا قَامَ غَلَبَ دَوْلَتُهُ الْبَاطِلَ- وَ الْقُرْآنُ ضُرِبَ فِيهِ الْأَمْثَالُ لِلنَّاسِ- وَ خَاطَبَ اللَّهُ نَبِيَّهُ