تأمّلات بشر باشد؟ عجز اديان و مكتب‌هاى ديگر، اعمّ از الهى و بشرى در برابر آن، نظريّه بشرى‌بودن قرآن و اسلام را ابطال مى‌كند؛ چنان كه فيلسوف بزرگ مغرب زمين، نيچه گفته است كه:

مسيحيّت بايد در برابر اسلام سر به خاك مى‌ساييد، چون اسلام ما را به خودمان فرا مى‌خواند و به آرمان و تفكّر يونانى ما نزديك‌تر است. اگر اسلام، مسيحيّت را خوار مى‌شمارد، در اين كار، هزاران بار حق با اوست ... زير اين فرهنگ شريف خاستگاه خود را به غريزه‌هاى مردانه مديون بود؛ زيرا حتّى در آن گنجينه نادر و عالى زندگانى اعراب «اسپانيا»، باز به زندگى آرى مى‌گفت. بعدها جنگ جويان صليبى بر ضدّ چيزى جنگيدند كه بهتر بود در برابرش به خاك مى‌افتادند؛ فرهنگى كه در مقايسه با آن، حتّى قرن نوزدهم ما، بايد خود را بس ناتوان و ديرآمده تصوّر كند.»[١]

هر چند تصوير و برداشت نيچه از اسلام، منطبق بر واقعيّت نيست؛ امّا مى‌تواند نشانگر علوّ معارف، جهان‌بينى روشن و كارآمدى اسلام باشد.

پى‌نوشت ها

[١]. عبدالعزيز سالم، تاريخ عرب قبل از اسلام، ترجمه باقر صدرى نيا، ص ٣٩٦.

[٢]. جواد على، المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام، ج ٦، ص ٤٥١.

[٣]. همان، ص ٤٥٣.

[٤]. سيّدمحمّد آلوسى، بلوغ الارب فى معرفه احوال العرب، ج ٢، ص ٢٢٨ و ٢٢٢.

[٥]. على اكبر دهخدا، لغت نامه، ج ٦، (ذيل واژه حنيف)

[٦]. همان‌

[٧]. ابن منظور، لسان العرب، ج ٣، ص ٣- ٣٦٢.

[٨]. همان ص ٤٥٢.

[٩]. طبرى، جامع البيان، ج ١، ص ٥٤٦.

[١٠]. طبرسى، مجمع البيان، ج ١، ص ٤٠٣؛ فخر رازى، تفسيرالكبير، ج ٤ ص ٧٤.

[١١]. جواد على، المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام، ج ٦، ص ٤٥٤.

[١٢]. همان ٤٥٤- ٤٥٥.

[١٥]. آل عمران: ٦٧؛ ر. ك: بقره: ٣٧؛ آل عمران: ٩٥؛ نساء: ١٢٤؛ انعام: ٧٩ و ١٦٢؛ يونس: ١٠٥.

[١٦]. جواد على، المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام، ج ٦، ص ٤٥٦.

[١٧]. غلامحسين زرگرى نژاد، همان، ص ١٤١.

[١٨]. جواد على، المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام، ج، ص ٤٥٦.

[١٩]. همان، ج ٦، ص ٤٥٧.

[٢٠]. سوره نساء، آيه ١٢٥.

[٢١]. سوره بقره، آيه ١٣٥.

[٢٢]. جواد على، المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام، ص ٤٥٤- ٤٥٥.

[٢٣]. سوره حج، آيات ٣١- ١٣.

[٢٤]. سيد محمّد حسين طباطبائى، الميزان، ج ١٤، ص ٥٢٧. از نرم افزار نور «جامع التفاسير».

[٢٥]. رسول جعفريان، تاريخ سياسى اسلام (سيره رسول خدا)، ص ١٨٦.

[٢٦]. همان، ص ١٨٨.

[٢٧]. جواد على، المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام، ج ٦، ص ٤٨٥.

[٢٨]. همان ج ٦، ص ٤٨٩.

[٢٩]. همان، ص ٤٧٢؛ عماد الصباغ، الاحناف، دمشق، دارالحصاد، ص ٩١.

[٣٠]. جواد على، المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام، ج ٦، ص ٥٠٩- ٥١٠.

[٣١]. همان، ص ج ٦، ص ٥٠٩- ٥١٠.

[٣٢]. سيد محمّدحسين طباطبائى، الميزان، ج ١٤، ص ٥٢٧. از «نرم افزار جامع التفاسير».

[٣٣]. محمود شكرى الآلوسى، بلوغ الارب فى احوال العرب، ص ٣٢٤.

[٣٤]. جواد على، المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام، ص ٤٧٢.

[٣٥]. عمادالصباغ، الاحناف، ص ٦٧.

[٣٦]. همان، ص ٦٤.

[٣٧]. نصر حامد ابوزيد، معناى متن، ص ١٢٩- ١٣٠.

[٣٨]. همان، ص ١٣٠.

[٣٩]. غلامحسين زرگرى نژاد، تاريخ صدر اسلام (عصر نبوت)، ص ٢٠٥.

[٤٠]. همان، ص ١٠٤.

[٤١]. نيچه فردريك ويلهم، دجال، ترجمه عبدالعلى دستغيب، ص ١٣١.

منبع: فصل‌نامه علمى- تخصصى معرفت كلامى، شماره ٢. (با تلخيص)