ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٧٨
باشد؟ يا آنكه شما بيشتر شبيه يك روبات هستيد كه از پيش، همه امور در ساختار بدنى و روحىتان برنامهريزى شده است؟ ما به شيوههاى متفاوت مىكوشيم بر فرزندانمان تأثير بگذاريم، امّا بخشى از فرايند رشد و بالغ شدن، عبارت است از تعامل با همين نوع تأثيرگذارىها و موضعگرفتن در برابر آنها. اينكه فرزندان در برابر والدين طغيان مىكنند به همين نكته بازمىگردد كه مىخواهند عدم موافقت خود را با برخى از اين تأثيرگذارىها نشان دهند، امّا اگر شما در زمره افرادى هستيد كه با دستكارى ژنتيكى به نحو خاصى برنامهريزى شدهايد، نمىتوانيد در برابر اين قبيل تأثيرات، واكنشى اصيل نشان دهيد.
اين فناورى، بنيادىترين تكنولوژى است كه در اختيار بشر قرار گرفته و شكافى عظيم ميان گذشته و آينده بشريت ايجاد خواهد كرد.
آيا مىتوان از ظهور دنيايى كه در آن نوزادان طراحى شده به دنيا مىآيند، جلوگيرى كرد، بدون آنكه در راه پيشرفت دانش پزشكى و علوم زيستى، محدوديتى به وجود آيد؟
بله، اين امر كاملًا امكانپذير است. بينشى كه از رهگذر پيشرفتهاى ژنتيكى به دست آمده، تاكنون راههاى درمان متعددى را براى انواع بيمارىها مطرح ساخته است. به عنوان نمونه ژندرمانى كه در آن دانشمندان به جاى ژنهاى جهش يافتهاى كه كاركرد صحيح خود را انجام نمىدهند، ژنهايى با عملكرد صحيح در سلول بدن بيماران جايگزين مىكنند و براى مثال به كسانى كه به بيمارى «سيستيك فيبروسيس» (استخوانى شدن بافتهاى ريه) مبتلا هستند، امكان مىدهند كه به عوض مرگ تدريجى به دليل از كار افتادن ريهها، به زندگى عادى خود ادامه دهند، در زمره اين قبيل كاربردهاى مناسب مهندسى ژنتيك است. اين نوع كاربرد مهندسى ژنتيك، منجر به توليد نوزادان طراحى شده نمىشود.
برخى ديگر از محققان در تلاش هستند تا داروهايى توليد كنند كه قادر است ساختارهاى ژنتيكى سلولهاى سرطانى را مورد حمله قرار دهد. همه اين قبيل تحقيقات، بسيار مفيد و ضرورى است و منجر به شناخت بهتر واقعيتهاى عالم موجود مىشود. حتى روشها و ايدههاى بحثانگيزى نظير شبيهسازى جنين به منظور استفاده از ساقه سلولهاى آنها، عمل نادرستى نيست و لزومى ندارد كه متوقف شود، امّا دانشمندان، سياستمداران و قانونگذاران بايد با همكارى نزديك يكديگر، قوانين و مقرراتى تدوين كنند تا مانع از آن شود كه تحقيقات درباره توليد جنينهاى شبيهسازى شده چند روزه، جهت استفاده از ساقه سلولهاى آنها، به تولد نوزادان طراحى شده منجر شود.
آيا مهندسى ژنتيك، تنها فناورى است كه موجب نگرانى شما شده يا آنكه خطرات مشابهى از ناحيه فناورىهاى ديگر در كمين است؟
تغييراتى كه دانشمندان مىتوانند در مولكول دى. ان. اى ايجاد كنند، در حال حاضر در رأس قابليتهاى فناورى قرار دارد و توانايى بسيار زيادى به محققان داده است. برخى از پژوهشگران مدعى هستند كه هماكنون نوزادان شبيهسازى و طراحى شده آدمى با استفاده از روشهاى ژنتيكى دستكارى در سلولها، به دنيا آمدهاند، امّا مهندسى ژنتيك نوع» germline «تنها خطر بالقوهاى نيست كه جوامع بشرى را تهديد مىكند.
پيشرفتهايى كه در زمينه توليد روباتها در دست انجام است، كار را به جايى رسانده كه برخى از دانشمندان از هم اكنون مدعى شدهاند كه نسل آدمى تنها در صورتى امكان بقا خواهد داشت كه خود را با ماشينهاى هوشمند پيوند بزند و با بهرهگيرى از توان محاسباتى رايانهها و روباتها و متصل كردن تراشههاى سيليكنى به بدن خود، قابليتهاى هوشى و ادراكى خويش را افزايش دهد.
«رادنى بروكز» از دانشگاه ام. آى. تى، صريحاً متذكر شده كه مسئله پيوند انسان و ماشين در دوران حيات خود ما محقق خواهد شد و «هانس موراوك» از بنياد «كارنگى» نيز تأكيد دارد كه آدمى به صورت طبيعى قادر نخواهد بود در عرصه رقابت با گونههاى هوشمندتر، پيروز از ميدان بيرون بيايد. دانشمندان ديگرى با توجه به پيشرفتهايى كه در زمينه «نانو تكنولوژى» به وقوع پيوسته و به صورت روزافزونى در حال گسترش است، يادآور شدهاند كه آدمى به زودى قادر خواهد بود با استفاده از ماشينهاى بسيار ريز، كار تعمير بخشهاى آسيبديده درون بدن را به نحو مستمر انجام دهد و به اين ترتيب، امكان جاودانگى فيزيكى و طبيعى را فراهم آورد.
همه اين قبيل تحولات در حالى رخ مىدهد كه افكار عمومى نسبت به آن، اطلاع چندانى ندارد، حال آنكه مشاركت فعال و آگاهانه همه شهروندان در بحثهاى