و به دليل بيم از ضرر از ديدگان مخفى شود و آثار و پى‌آمدهاى اين مخفى شدن هم به كسانى كه ايشان را وادار به اين كار كردند، برمى‌گشت، امام نيز مى‌تواند از ديدگان مخفى شود [و آثار و پى‌آمدهاى آن هم برعهده عوامل مخفى شدن آن حضرت است‌]».[١]

از اين بيان شيخ طوسى به خوبى روشن مى‌شود كه علت اصلى استمرار غيبت امام عصر (ع) فراهم نشدن زمينه ظهور ايشان توسط آدميان بوده است. خواجه نصيرالدين طوسى نيز در اين زمينه مى‌فرمايد: « [وجود] امام لطف‌[٢] است. پس واجب است كه او را نصب كند تا [بدين وسيله‌] غرض او [از خلقت‌] حاصل شود. وجود امام لطف است و تصرف او [در جامعه و اجراى احكام الهى‌] لطفى ديگر، و عدم تصرف او از [ناحيه‌] ماست».[٣]

شارح «تجريد الإعتقاد» در شرح اين سخن خواجه مى‌نويسد: «خواجه فرمود: «و عدمه منّا» يعنى تصرف نكردن امام (ع) از ناحيت ماست؛ چون لطف از طرف خدا آن است كه امام را معين فرمايد و بشناساند و لطفى كه بر مكلفان واجب است آن است كه هر يك او را به ديگران بشناساند و ادله امامت او را بگويد و هيچ كس مانع تصرف و تعليم و تبليغ سخنان او نشود و اين امور كه بر مردم واجب بود و نكردند موجب عدم تصرف او شد. نظير آن است كه خدا به هر كس دست و پا و چشم و گوش داد براى معيشت و از اينكه بداند ظالمى دست و پاى او را خواهد بست و مانع ديدن و شنيدن او خواهد شد، از دادن دست و پا و چشم و گوش دريغ نخواهد فرمود».[٤]

بر اساس مطالب ياد شده به صراحت مى‌توان براى مردم در پيش افتادن ظهور و تحقق آن نقش قائل شد و گفت حضور مجدد امام معصوم (ع) در جامعه مشروط به آن است كه انسان‌ها راه صلاح و رستگارى را در پيش گيرند؛ ستمى را كه در حق امامان معصوم روا داشته‌اند جبران كنند؛ به وظايف و تكاليفى كه دربرابر امام عصر (ع) دارند، عمل نمايند و با انجام اقدام‌هاى فرهنگى و اجتماعى زمينه را براى بازگشت امام به صحنه جامعه فراهم سازند.[٥]

٢- ٣. وظايف منتظران‌

يكى از وظايفى كه به تصريح روايات، در دوران غيبت بر عهده شيعيان و منتظران فرج قائم آل محمد (ع) است، كسب آمادگى‌هاى نظامى و فراهم كردن تسليحات مناسب هر عصر براى يارى امام غايب است. در روايتى كه نعمانى از امام صادق (ع) نقل كرده، آمده است: «هر يك از شما بايد براى خروج حضرت قائم (ع) [سلاحى‌] آماده كند، هر چند يك تير باشد. خداى تعالى هر گاه بداند كسى چنين نيتى دارد، اميد آن است كه عمرش را طولانى كند تا آن حضرت را درك كند و از ياران و همراهانش قرار گيرد».[٦]

در روايت ديگرى، شيخ كلينى از امام ابوالحسن موسى كاظم (ع) نقل مى‌كند: «... هر كس اسبى را به انتظار امر ما نگاه دارد و به سبب آن، دشمنان ما را خشمگين سازد، در حالى كه او منسوب به ماست، خداوند روزى‌اش را فراخ گرداند، به او شرح صدر عطا كند، او را به آرزويش برساند و در رسيدن به خواسته‌هايش يارى كند».[٧]

همچنين شيخ كلينى از ابوعبدالله جعفى، روايتى را