ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٤ - نام و نسب

يار ايرانى امام سجاد (ع)

ابان بن ابى عياش فيروز ابواسماعيل‌

مهدى لطفى‌

اشاره:

از ميان ايرانيان يا همان قوم فارس، افراد سرشناس و برجسته‌اى در جهان تشيع سربرآورده‌اند كه در طول حيات خويش، نقش ارزشمندى در حراست و نشر معارف اهل بيت (ع) ايفا نموده‌اند. ابان بن ابى عياش يكى از همين نام‌آوران است كه در خدمت امام زمان خويش، حضرت سجاد (ع) بوده است.

نام و نسب‌

ابان بن ابى عياش يا ابان بن فيروز، از يك خاندان اصيل ايرانى است و ايرانى بودنش، از نام پدرش، فيروز پيداست.

ابان از مردمان فارس و استان شيراز است. پژوهشگر بزرگ، انصارى زنجانى كه درباره ايشان بررسى‌هاى فراوانى انجام داده است، زادگاه او را شهر نوبندجان (شهرى بزرگ كه در شيراز و فسا باقى مانده است) مى‌داند و مى‌نويسد: «اسم كامل ابان بن ابى عياش در كتاب‌هاى رجال شيعه و تاريخ چنين است: شيخ، دانشمند فقيه، عابد، زاهد، ابواسماعيل ابان بن ابى عياش فيروز عبدى بصرى ...».

نام عبدى، اشاره به آن است كه ابان پس از خروج از شهر خود، نوبندجان كه در نزديكى شيراز است، وارد شهر بصره شد و بنابر قوانين آن عصر، هر كس ساكن شهرى مى‌شد، بايد نام خود را در يكى از قبايل ثبت مى‌كرد. پس ابان هم در آن ميان قبيله «بنو عبدالقيس» را انتخاب كرد كه به تشيع مايل‌تر بودند و با مخفّف كردن بنوعبدالقيس، به ابان عبدى مشهور شد و به دليل اقامت در بصره، به وى بصرى گفتند.[١]

از اين رو، ابن حجر وى را عرب خالص نشمرده و در نسب وى نوشته: ابان بن ابى‌