باسمه تعالى؛ در قتل خطأ محض، ديه بر عهده عاقله است، حتى اگر قاتل زنده باشد و در قتل عمد و شبه عمد در صورتى كه شخص قاتل قبل از دادن ديه فوت نمايد و مالى نداشته باشد، ديه از نزديكان او با مراعات الأقرب فالأقرب گرفته شود، و الله العالم.

(١٩٠٦)

براى تعيين و برآوردن ديه حمل كامل، ولوج روح را شش‌ماهه به حساب مى‌آورند، از سوى ديگر مشهور است كه جنين در چهار ماه در شكم مادر حركت مى‌كند؛ نيز در باب غسل، اگر سقط جنين صورت پذيرد، براى چهارماهه غسل لازم شمرده شده، لطفاً جمع اين دو را بفرماييد؟

[جواب‌]

باسمه تعالى؛ به حسب مراتب ديه حمل كامل وقتى ثابت مى‌شود كه ولوج روح شده باشد، امّا ولوج روح به شش ماه تحديد نشده، آنچه به شش ماه تحديد شده اقل زمان حمل است؛ بنابراين آنچه در باب ديه بيان شده با آنچه در غير آن گفته مى‌شود، منافاتى ندارد؛ و اينكه در بعض روايات غسل ميت آمده:

«جنين اگر شش ماه را تمام كرد تام است» مقصود از آن به قرينه تعليل به ولادت حسين به على عليه السلام اقل زمان حمل است، و الله العالم.

(١٩٠٧)

در ماه حرام به كسى آسيب رسيده و قتل در ماه غير حرام صورت گرفته است، آيا اين از موارد تغليظ در ديه است؟

[جواب‌]

باسمه تعالى؛ چنانچه جنايتى كه در ماه حرام واقع شده به نحوى باشد كه شخص را مثل حيوان مذبوح قرار دهد- كه قتل او حساب شود- از موارد تغليظ ديه است، هرچند مردن شخص در غير ماه حرام باشد؛ ولى اگر جنايت در ماه حرام واقع شده و بعد سرايت كند و موجب قتل شخصى در غير ماه حرام شود، از موارد تغليظ ديه نيست، و الله العالم.

(١٩٠٨)

راننده‌اى در رانندگى به فرزند يازده ساله‌اى آسيب مى‌رساند، براى اينكه از ديد