توضيح المسايل سياسى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٠٢ - باز هم حقوق و وظايف و آزادى ها
مساله ٢١٢: آزادىهاى فردى و اجتماعى به سه حد محدود و مقيد مىشود:
١- كه آزادى افراد ديگر را نفى نكند يا آنرا به نفع خود تنگ نسازد، آزادى حق همه است و ترجيح بلامرجح عقلا باطل و در عرف قبيح است.
٢- كه به فرد ديگر ضرر نرساند.
٣- كه به جامعه ضرر نرساند.
اعتبار اين سه شرط را همه عقلا قبول دارند و آزادى مطلق را هيچ عاقلى نمىپذيرد و دليل آن در مساله گذشته بيان شد و قواعد دينى هم آنرا بيان مىدارد ولى يك حد چهارم نيز براى آزادى وجود دارد كه به هدف والاى آفرينش او ضررى وارد نكند وگرنه آفريدگار جهان از كانال دين آنرا حرام يا مكروه فرموده است.
روشن است كه اين قيد چهارم را كسانى قبول دارند كه جهانبينى آنان به خالق واحد واجب الوجود دانا و توانا و حكيم رسيده و زندگانى دنيا را مرحله اول و آخر و تمام دوره حيات انسان نمىداند، بلكه آنرا مرحله آغاز حيات و مدرسه تكامل او مىداند و براى بقاى او پايانى وجود ندارد و به ابديت لايتناهيش متصل مىداند.