دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٣٢ - سه منجى در آيين بودا

«شاكيه مونى» (بوداى تاريخى) حرمت مى‌نهند. به نظر مى‌رسد بيشترين تأثير ميتريه، از قرن دوم تا هشتم ميلادى بوده و نقطه اوج آن در حدود قرن پنجم بوده باشد.

سرانجام در آيين بودايى، «تَنْتْرَه يانه» به عنوان «دَيانى بوداسف» معرّفى شد. به طور خلاصه، موعود بودايى در اين تحولات، خدايى واحد با سه نقش متفاوت است كه در سه دوره و سه مكان متفاوت شكل مى‌گيرد: الف. انسانى معمولى در جهان خاكى در گذشته؛ ب. بوداى فرمان‌رواى قلمرو توشيتَه در زمان حاضر؛ ج.

بوداى پاك بومى به نام «كتومتى» در آينده دور.

موعود بودايى نگاهى رو به آينده دارد؛ زيرا چنين شرايطى در رسيدن به نيروانه در گذشته وجود نداشته است. ولى از آن جا كه قبل از كم شدن طول عمر انسان‌ها نيز، دوره صلح و آرامشى مانند عصر ميتريه وجود داشته است، شايد بتوان از نظر اجتماعى و زندگى ظاهرى مردم، شباهتى با دوران گذشته پيدا كرد؛ ولى از نظر نجات معنوى يك حالت بى‌سابقه و آرمانى قلمداد مى‌شود و رو به آينده دارد.

تأثير متون دينى موعود بودايى بر زندگى مردم و حتّى رهروان بودايى، بيش از آن چيزى بوده كه در آثار كانونى و غير كانونى به آن اشاره شده است و عملًا مردم و رهروان بودايى ميتريه را بوداسفى زنده و تأثيرگذار مى‌دانسته‌اند و حتّى وصول به پيشگاه او را سنّتى هميشگى قلمداد كرده‌اند. گزارش‌هاى گونه‌گون و گاه متضاد متون مقدس آيين بودا، حاكى از فراز و نشيب در انديشه موعود، و تطوّر آن به صورت انديشه‌اى قابل درك، هم براى رهروان بودايى و هم عوام، و قابل استفاده براى حاكمان و سياست‌مداران است. پس بايد گونه‌هاى موعود بودايى را، كه در طول قرن‌ها دستخوش تغيير بوده است، نسبت به سنت‌هاى مختلف در برخى از ويژگى‌هاى ظاهرى و مفهومى متفاوت دانست.