چون‌که ديدم فهرستى جامع و كامل از نام دانشمندان شيعه و اسامى كتاب‌هاى آن‌ها وجود ندارد، به تأليف اين فهرست ترغيب شدم، با اين‌كه بزرگانى از شيعه، به فهرست‌نگارى روى آورده بودند، اما كارهاى آن‌ها ناظر به بخشى از آثار و برخى از شخصيت‌ها بود.

اين كتاب، در بين کتاب‌هاي رجالى جايگاه ويژه‌اى دارد و دانشمندان شيعه و اهل ‌سنت براى آن اعتبار خاصي قائل هستند. شيخ طوسى، از مبرزترين عالمانى است كه با تدوين روشمند فهرستى درباره دانشمندان و آثار علمى شيعه، گام بلندى براى معرفى چهره منطقى و علمى تشيّع برداشت منظور اين نيست كه فهرست شيخ طوسى، نخستين فهرست بوده، زيرا فهرست‌نويسى پيش از شيخ نيز در بين شيعيان و اهل ‌سنت وجود داشته است. شيخ در مقدمه به اين نكته توجه داده و مى‌نويسد:

جمعى از بزرگان طايفه و اصحاب ما به فهرست‌نگارى از كتاب‌هاى اصحاب ما پرداخته‌اند.[٩٥]

مرحوم طوسي با تأليف اين فهرست، تأثير بسزايى در فهرست‌نگارى و رشد شخصيت‌شناسى و كتاب‌شناسى اسلامى نهاد. پس از او، چندين فهرست، تأليف و عرضه شد که فهرست نجاشى، معالم العلماء و فهرست شيخ منتجب‌الدين از جمله آن‌هاست. شيخ طوسي در اين اثر، زندگى‌نامه ٩١٢ شخصيت و ٢٠٠٠ عنوان كتاب را آورده است.[٩٦] فهرست شيخ طوسي چاپ‌هاي متعددي دارد. انتشارات حيدريه نجف با تصحيح و تحقيق سيد محمدصادق بحرالعلوم آن را چاپ کرده است. هم‌چنين مکتبه محقق طباطبايي با تحقيق سيد عبدالعزيز طباطبايي و مؤسسه نشر الفقاهه با تحقيق جواد قيومي آن را به چاپ رسانده‌ است.

٢-٢. فهرست أسماء مصنفي الشيعة

اين کتاب که به «رجال نجاشى» معروف است‌، مؤلف آن ابوالحسين احمد بن ‌على‌ بن ‌احمد نجاشى متوفاي٤٥٠ هجرى قمري است. اين كتاب از جمله اصول اوليه رجال است كه نجاشى

[٩٥]. فهرست كتب الشيعة و أصولهم و أسماء المصنفين و أصحاب الأصول‌، ص٢.

[٩٦]. براي آشنايي بيشتر با اين کتاب ر.ک: الذريعة، ج٤، ص٦٦، ش٢٧٦؛ فهرست شيخ طوسي، مقدمه کتاب؛ بررسى مؤلفات شيخ طوسى، ص ٢١٩.