نمونه‌اي از بلاغت قرآن اين است كه در آيه ]وَلَا يَقْطَعُونَ وَادِيًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ[٢٦][ نفرموده " كُتِبَ لَهُمْ بِه" و حذف جار و مجرور در اينجا بلاغت داشته و موجب تثبيت معناست.[٢٧]

محمد اديب، از آيات عبادي مانند روزه، آيات مالي مانند زکات و ارث، آيات تربيتي و اخلاقي مانند سرگذشت انبيا و سوره حجرات، آيات اعتقادي مانند سوره مجادله و آيات اجتماعي مانند ظلم، جاهليت و زينت سخن مي‌گويد،[٢٨] اما روزنه نگاه او به همه آيات، سازندگي فرد، جامعه و امّت است.

دکتر محمد اديب صالح از روش‌هاي مختلف تفسير موضوعي بهره مي‌گيرد. او گاهي با تأکيد بر مصطلح يا عبارتي خاص به تفسير مي‌پردازد مثلاً کاربرد ]يا أيّها الّذين آمنوا[ در قرآن را بررسي کرده و چنين نتيجه مي‌گيرد:

خداوند مؤمنان را شايسته تکليف مي‌داند؛ زيرا بعد از ]يا أيّها الّذين آمنوا[ تکاليف ايشان را بيان مي‌کند و اين، مقامي براي مؤمنان است؛ چون خداوند مستقيم به آن‌ها خطاب کرده و از ناحيه خود، تکليفي متوجّه‌ آن‌ها ساخته است. از اين‌جا ارتباط محکم ميان تکليف و ايمان فهميده مي‌شود.[٢٩]

گاهي هم به تفسير آيات در موضوعي خاص مي‌پردازد؛ مثلاً به موضوع روزه پرداخته و از مجموعه آيات و توجّه آن به فرد و جامعه، نتيجه مي‌گيرد که امکان سازندگي فرد و جامعه، با هم وجود داشته و مي‌توان برنامه‌اي تنظيم کرد که اين دو با هم رشد کنند.[٣٠] او از روش تفسير موضوعي سوره هم بهره مي‌برد مثلاً موضوعات موجود در سوره توبه را فهرست کرده و به بررسي

[٢٥]. ر.ک: همان، ج٢، ص٣٠٩ و ج٥، ص١٧٦ و ١٧٧.

٥. توبه، ١٢١.

[٢٧]. ج٢، ص١٧.

[٢٨]. همه نمونه‌ها در جلد نخست.

[٢٩]. معالم قرآنيه، ج١، ص١٩.

[٣٠] . ر.ک: ج١، ص٢٧.