علوم و معارف قرآن و حدیث

علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٠١

الْمَرْجانُf‌ حسن و حسين [٨] هستند.[٢٥٨]

اين تفسير از آيه به‌واسطه انس‌ بن مالک در تفسير روح ‌المعاني نيز نقل گرديده است.[٢٥٩] در کتب شيعه نيز در تفسير البرهان، به‌واسطه انس ‌بن مالک اين تأويل بيان شده است.[٢٦٠]

از ديگر صحابه‌اي که اين تأويل را بيان نموده؛ ابوسعيد خدري است که سيد رضي در مناقب ‌الفاخرة اين تفسير باطني از آيه را با سند کامل از وي نقل کرده است و اسناد آن در تأويل ‌الآيات ‌الظاهرة و تفسير البرهان موجود است.[٢٦١]

معناي باطني اين آيات کريمه سوره الرحمن از برخي تابعين نيز نقل شده که گواهي ديگر بر کثرت اسناد در اين زمينه است.

ثعلبي نيشابوري در تفسير خود، معناي باطني آيه را از سفيان ثوري و سعيد بن جبير نقل نموده است.[٢٦٢] آلوسي، ميبدي و ثعالبي نيز پس از نقل اين تأويل از سفيان ثوري، آن را خالي از هيچ شک و شبهه‌اي عنوان کرده‌اند.[٢٦٣]

٦. ديدگاه‌هاي بزرگان فريقين درباره اين تأويل

استعاره «بحر» براي کسي که علم و فضائل گسترده‌اي دارد که حدّ آن براي افراد قابل درک نيست و استعاره «لؤلؤ و مرجان» براي کسي که وجودش براي انسان‌ها ارزشمند است، ضمن حفظ معناي ظاهري عبارات مذکور، امري مناسب و معروف و انکارناپذير است. همان‌گونه که طبرسي پس از ذکر روايات اين تأويل، از سلمان فارسي، سعيد بن جبير و سفيان ثوري تأويل «بحرين» را به حضرت علي و فاطمه٨ به‌دليل وسعت فضل و مقامشان و زيادي خير ايشان، تأويلي مناسب و غير قابل انکار عنوان مي‌دارد.[٢٦٤] آلوسي نيز پس از نقل کلام طبرسي از اماميه، اين تأويل از آيات را مانند تأويل متصوفه پيرامون بسياري از آيات قرآن کريم مي‌داند؛ که ظاهر آيات


[٢٥٨] . الدر المنثور، ج ٦، ص١٤٢.

[٢٥٩] . ر.ک: روح المعاني، ج١٤، ص١٠٦.

[٢٦٠] . البرهان، ج٥، ص٢٣٥.

[٢٦١] . ر.ک: تأويل ‌الآيات‌ الظاهرة، ص٦١٥؛ البرهان، ج٥، ص٢٣٤.

[٢٦٢] . ر.ک: الکشف و البيان، ج٩، ص١٨٢.

[٢٦٣] . ر.ک: روح المعاني، ج١٤، ص١٠٦؛ کشف الاسرار، ج ٩، ص٤١٢؛ جواهر الحسان، ج٥، ص٣٥٠.

[٢٦٤] . مجمع البيان، ج٢٤، ص٧٩.