علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٠٣

صورت عقل کلّ، و انسان کامل زن را مظهر و صورت نفس کلّ معرفي مي‌کند، مصداق اتمّ عقل کلّ و نفس کلّ را وجود نوراني علي و فاطمه ٨ مي‌داند. ايشان سپس به آيات ١٩ تا ٢١ سوره مبارکه الرحمن اشاره نموده و ضمن بيان روايات تفسيري در معناي باطني آيات کريمه، تطبيق بَحْرَين را بر اين دو بزرگوار، مسلّم و قطعي دانسته و حسن و حسين ٨ را به‌سان مرواريدهاي درخشاني مي‌داند که در ظرف وجودي اين دو بزرگوار پرورش يافته‌اند.[٢٧١]

٧. مقصود از «برزخ» در معناي باطني آيات

اما پيرامون معناي باطني کلمه «برزخ» در آيه «بَيْنهُمَا بَرْزَخٌ لَّا يَبْغِيَان»[٢٧٢] آراي گوناگوني مطرح شده است. در برخي روايات تفسيري، کلمه «برزخ» به وجود نبي مکرم ٩ تأويل برده شده و به‌ واسطه فيض‌ بودن ايشان تأکيد شده است. به‌عنوان نمونه؛ در روايت مطرح‌شده از امام رضا ٧ پيرامون تفسير باطني آيه، معناي عبارت «برزخ»، عهدي عنوان شده که رسول خدا ٩ از حضرت علي و فاطمه ٨ گرفته که هرگز بر هم ستم نکنند.[٢٧٣] يا در روايت ابن شهرآشوب از ابن‌ عباس، در تأويل کلمه «برزخ»، به برطرف نمودن حزن دنيوي از علي و فاطمه ٣ توسط رسول خدا ٩ اشاره شده است.[٢٧٤] هم‌چنين در کلام برخي بزرگان، تشبيه پيامبر ٩ به برزخ بين آن‌ دو، به‌خاطر واسطه فيض و هادي بودن آن حضرت براي آن دو بزرگوار است و ايشان نيز به‌خاطر معصوم بودنشان حتماً از آن حضرت پيروي مي‌کنند، پس هيچ‌کس بر ديگري تعدّي نمي‌کند.[٢٧٥]

نتيجه‌

آيات ١٩ تا ٢٢ سوره مبارکه «الرحمن»، علاوه بر تفسير ظاهري که با توجه به قرائن، مصداق خارجي آن‌ها منطقه خليج‌فارس است؛ داراي تفسير باطني نيز هستند. معناي باطني «بَحْرَين» در اين آيات، به حضرت علي و فاطمه ٨ ناظر است و معناي کلمه «برزخ» در برخي روايات تفسيري به وجود نبي مکرم ٩ اشاره داردکه واسطه‌ فيض ميان اين‌ دو بزرگوار است. معناي

[٢٧١] . ر.ک: فصّ حکمة عصمتيه في کلمة فاطميه، ص٧٩-٨٠.

[٢٧٢] . الرحمن، ٢٠.

[٢٧٣] . ر.ک: تفسير فرات کوفي، ص٤٦٠.

[٢٧٤] . ر.ک: مناقب آل ابي‌طالب :، ج ٣، ص٣١٩.

[٢٧٥] . ر.ک: دلائل ‌الصدق، ج ٢، ص٣٠٥؛ مجمع البيان، ج ٢٤، ص٧٩.