علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٧

دستور کار دارد و همين کتاب درصدد کشف اين تمدّن در بُعد عقيده، عبادت و اخلاق است.

وي در مقدمه‌اش ـ که آن‌هم در همه جلدها تکرار شده ـ مي‌گويد:

هدف نهايي قرآن، هدايت انسان‌هاست. آموزه‌هاي قرآني، برترين آموزه‌ها و ناظر به همه جوانب سازندگي فرد، جامعه و امّت است و آيه ]إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً كَبِيراً[[٢١] شاهدي بر اين سخن است.

محمد اديب، مي‌خواهد تحليل‌هايي بر پايه قرآن ارائه کند و وظيفه خويش را فهماندن مطلب و اقناع مخاطب مي‌داند. ازاين‌رو دل‌سوزانه و پراحساس به تکرار، توضيح و عبارت‌پردازي دست مي‌زند. وي معتقد است، رسالت اسلام براي دين (عقيده و تفکّر)، دنيا و آخرت انسان است؛ زيرا بين اين سه، جدايي نيست.[٢٢]

پروفسور محمد صالح مي‌گويد: نزول، مخصّص دلالت نيست و از اين قاعده مشهور تفسيري نتيجه مي‌گيرد که سازندگي قرآن، اختصاص به ميدان‌هايي خاص نداشته و همه جهات زندگي را در بر مي‌گيرد. اگر قرآن مي‌فرمايد: ]وَلَا يُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً وَلَا يَقْطَعُونَ وَادِيًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ [[٢٣] يک قاعده عام را بيان مي‌کند که در وادي جهاد، کارهاي اقتصادي، اجتماعي و حتي فکري و علمي کاربرد داشته و هر جا که انسان، انفاق کند، پاداشش را به بهتر از آن خواهد گرفت. اين شکل برداشت از قرآن در همه آيه‌ها کارايي دارد.[٢٤]

او از حديث در تفسير بهره اندکي گرفته که معمولاً در تبيين فضا، سبب نزول و گاهي هم

[٢١]. «قطعاً اين قرآن به [آييني] که خود پايدارتر است راه مي‌نمايد و به آن مؤمناني که کارهاي شايسته مي‌کنند مژده مي‌دهد که پاداشي بزرگ برايشان خواهد بود». (الاسراء، ٩)، (همه ترجمه‌هاي قرآني از محمدمهدي فولادوند است).

[٢٢]. ر.ک: ج٣، ص٤٠١.

[٢٣]. «و هيچ مال کوچک و بزرگي را انفاق نمي‌کنند و هيچ وادي‌اي را نمي‌پيمايند مگر اين‌که به‌حساب آنان نوشته مي‌شود تا خدا آنان را به بهتر از آن‌چه مي‌کردند، پاداش دهد». (توبه، ١٢١).

[٢٤]. ر.ک: معالم قرآنيه، ج٢، ص١٧.