الف) توجّه به ظاهر و باطن قرآن هر دو، يعني توجه به بطن و اشارات قرآن، مفسّر را از توجه به ظاهر آيات و تفسير ظاهري آن غافل نکند و نگويد قرآن غير از تفسير اشاريِ باطني، تفسير ديگري ندارد. اين ضابطه از کلام علامه طباطبايي و آيت‌الله معرفت استفاده مي‌شود.[٢٣١]

ب) بايد در قالب يکي از دلالت‌هاي عرفي کلام (مانند دلالت اقتضا، تنبيه، ايما و اشاره، يا دلالت مفهومي کلام ـ‌چه موافق و چه مخالف‌ـ) بگنجد و يا روايات معتبر و قابل اعتمادي از پيامبر٩ يا امامان معصوم : مقصود بودن آن را از آيه، خبر داده باشد.[٢٣٢]

ج) معنايي که براي آيه آورده مي‌شود، با عقل، ضروري دين، دليل قطعي، ظاهر آيه و روايات معتبر، مخالفت آشکار نداشته و قابل جمع عرفي باشد.[٢٣٣]

د) تفسير باطني، قرينه معتبري داشته باشد. اين قرينه، عقلي يا نقلي است؛ يعني گاهي از روش تفسير عقلي و اجتهادي، و گاهي از روش تفسير روايي براي به‌دست آوردن بطن و پيام آيه استفاده مي‌شود.[٢٣٤]

ه) مفهوم عام و قاعده کلي به‌دست آمده از آيه، به‌ گونه‌اي باشد که مورد آيه، يکي از مصاديق آن قرار گيرد.[٢٣٥]

بنابراين اگر شرايط گفته‌شده محقّق شود، تفسير باطني ضابطه‌مند و معتبر خواهد بود.

٥. روايات حاکي از مقصود باطني آيات ١٩ تا ٢٢ «الرحمن»

با عنايت به اين‌که اعتبار تفسير باطني مشروط به صحّت اَسناد، تعارض نداشتن با معناي

[٢٣١] . الميزان، ج ١، ص٧؛ التفسير و المفسرون، ج ٢، ص٥٢٧.

[٢٣٢] . ر.ک: مکاتب تفسيري، ج ٢، ص٢١-٢٢.

[٢٣٣] . ر.ک: همان.

[٢٣٤] . روش‌شناسي روايات تفسيري آيات مهدويت (١)، ص٤٢.

[٢٣٥] . همان