علوم و معارف قرآن و حدیث

علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٩٥

بَطَن[٢٢٠].[٢٢١]

هم‌چنين وي در جاي ديگري آورده که:

بطن زماني به‌کار مي‌رود که چيزي در عمق زمين باشد و مخفي بماند.[٢٢٢]

يکي از گرايش‌هاي تفسيري، تفسير باطني قرآن کريم است که گاه از آن به تفسير اشاري، رمزي و شهودي نيز ياد مي‌شود.[٢٢٣]

عبدالعظيم زرقاني در تعريف آن چنين آورده است:

تفسير اشاري، تأويل غير ظاهري قرآن است که به استناد اشاره پنهاني که براي اهل سلوک و تصوف آشکار مي‌شود، مي‌توان ميان معناي باطن با معناي ظاهر قرآن جمع کرد.[٢٢٤]

آيت‌الله معرفت در اين‌باره مي‌نويسد:

اهل عرفان باطني تفاسيري دارند که بر اساس تأويل ظواهر و عمل به باطن تعبيرات قرآن و نه دلالت ظاهري مبتني است. چنين تفسيري بر دلالت رمز و اشاره در اصطلاح آنان تکيه دارد، که از باطن کلام برگرفته مي‌شود و صراحت لفظ به‌حساب نمي‌آيد.[٢٢٥]

١ـ٤. تفسير باطني در روايات

از آن‌جا که دليل وجود باطن در تفسير قرآن، روايات است، براي پي بردن به معناي باطن قرآن نيز بايد از روايات کمک گرفت؛ يعني بايد ديد همان روايت‌هايي که از وجود باطن قرآن خبر داده‌اند، ماهيت باطن قرآن را چگونه معرفي کرده‌اند. با توجه به ويژگي‌هايي که در روايات براي باطن قرآن بيان شده، صحت و سقم وجوه و اقوال ياد شده نيز روشن مي‌شود. از اميرالمؤمنين ٧ نقل شده:


[٢٢٠] . انعام، ١٥١.

[٢٢١] . المفردات في الفاظ القرآن، ج ١، ص٢٨٢.

[٢٢٢] . همان، ج ١، ص٥٣٧.

[٢٢٣] . رابطه متقابل کتاب و سنت، ص٤٩١.

[٢٢٤] . مناهل العرفان، ج ٢، ص٨٦.

[٢٢٥] . التفسير و المفسرون في ثوبه القشيب، ج ٢، ص٥٢٦.