احتمال دوم اين‌که يونس در بغداد بوده و امام٧، عبدالعزيز بن مهتدي را به وي ارجاع داده است؛ بنابراين قرينه قطعي بر حضور او در قم يافت نمي‌شود و هيچ يک از رجاليان شيعه به قمي‌ بودن يونس اشاره‌اي نکرده‌اند. به نظر مي‌رسد نخستين کسي که يونس را به قم منسوب کرد عبدالقادر بن طاهر بغدادي (٤٢٩ ق) در کتاب «الفَرْق بين الفِرَق» است.[١٣٥]

کساني که مي‌گوينديونس اهل قم بوده، نقل روايت بزرگان قم‌ مانند احمد بن محمد بن عيسي، ابراهيم بن هاشم، ريان بن شبيب و احمد بن محمد بن خالد برقي از يونس را شاهدي بر ادعاي خود مي‌دانند، اما نقل روايت تعدادي از عالمان قم به‌تنهايي نمي‌تواند قمي بودن يونس را اثبات کند. علاوه بر آن، تعداد نقل روايت راويان قمي از يونس بن عبدالرحمن در کتب اربعه و وسائل الشيعه بسيار اندک است و در مقابل، محمد بن عيسى‌ بن عبيد ـ‌ که ساکن بغداد بوده ‌ـ فقط در کتب اربعه از يونس، بيش از ٧٠٠ روايت نقل کرده است؛ در نتيجه احتمال مراجعه عالمان قم به يونس، هنگامي‌که به مدينه يا به بغداد سفر مي‌کردند، بسيار است.

سرانجام يونس بن عبدالرحمن در سال ٢٠٨ق وفات يافت و در مدينه به خاک سپرده شد.[١٣٦] تاريخ ولادت يونس نزديک سال پايان خلافت هشام، يعني ١٢٥ق است. اگر اين سال با سال وفات وي مقايسه گردد، کمينه عمر ايشان ٨٣ سال مي‌شود. بنابراين يونس سال‌هاي ابتدايي عمر خود را در بغداد زندگي کرده است. قمي‌ بودن او صحيح نيست و مدت زيادي از عمر خود را در مدينه، سپري کرده است.

گفتار دوم: شخصيت علمي

يونس بن عبدالرحمن يکي از راويان پرروايت شيعه به‌شمار مي‌رود.[١٣٧] ازاين‌رو پرداختن به جايگاه علمي و روايي يونس، مي‌تواند به ارزش‌گذاري آثار و روايات او کمک کند.

١ـ٢. طبقه روايي

بنا بر نظر مشهور، يونس تنها توانسته از امام کاظم و امام رضا ٨ روايت نقل کند،[١٣٨] اما

[١٣٥]. ص٧٦.

[١٣٦]. ر.ک: خلاصة ‌الاقوال، ص١٨٥.

.[١٣١] اين مطلب در مباحث بعدي بررسي مي‌شود.

[١٣٨]. ر.ک: رجال النجاشي، ص ٤٤٦؛ معجم‌ رجال ‌الحديث، ج٢٠، ص٢٠٠.