علوم و معارف قرآن و حدیث

علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٦٠

اوراق در جاى اصلى خود قرار گيرد و سپس شماره‌گذارى شود. نسخه‌هايى كه برگ‌هاى آن جابه‌جا شده و به ‌همان صورت صحافى مجدد شده است، بايد به جابه‌جايى برگ‌ها در فهرست اشاره شود.

سوم: در اوّل و آخر نسخه‌هاى خطى قديم، چند برگ سفيد براى حفظ نسخه قرار مى‌دادند. هنگام برگ‌شمارى، اين برگ‌ها نيز بايد شمارش شوند. شماره‌گذارى برگ‌هايى كه در صحافى‌هاى جديد در اوّل نسخه‌ها قرار داده مى‌شود، لازم نيست.

چهارم: پيش‌تر كه برگ‌شمارى نسخه‌ها مرسوم نبوده است، براى حفظ ترتيب برگ‌ها، نخستين كلمه برگ بعدى را زير آخرين سطر برگ سابق، در گوشه چپ مى‌نوشتند. به اين كار در اصطلاح نسخه‌شناسى «ركابه» مى‌گويند. براى كنترل ترتيب برگ‌هاى نسخه، توجه به ركابه‌ها ضرورى است.

٤. تعيين رساله‌هاى مجموعه

برخى از نسخه‌هاى خطى داراى چند رساله هستند كه در اصطلاح به آن «مجموعه» مى‌گويند. قبل از فهرست بايد تعداد رساله‌هاى آن مجموعه را مشخص، و آغاز و پايان هر رساله را تعيين كرد.

٥. بهره‌گيري از امکانات نوين در دست‌يابي به نسخه‌هاي خطي

دانش روز و امکانات جديد، کمک فراواني به کميّت و کيفيت کار فهرست‌نويسي و دست‌يابي به نسخه‌ها مي‌نمايد. مهم‌ترين ابزارهاي جديد، استفاده از سيستم ميکروفيلم و پايگاه‌هاي اطلاعاتي نسخ خطي است.

١-٥. ميکروفيلم

به‌تازگي استفاده از نسخ خطي با امكانات الكترونيكي در ايران فعال شده است. کتابخانه مجلس شوراي اسلامي، کتابخانه ملّي، کتابخانه آيت‌الله مرعشي نجفي در قم، کتابخانه آستان قدس رضوي در مشهد و کتابخانه مركزي دانشگاه تهران را مي‌توان نام برد. اين کتابخانه‌ها بيشتر نسخ خطي را ميكروفيلم [= ريزفيلم] كرده‌اند. ولي امكانات ميكروفيلم براي نسخ خطي محدود است. به‌طور مثال اگر نسخه‌اي حدود ٢٠٠ برگ باشد تبديل آن به ميكروفيلم بين ٤ تا ٦ ساعت وقت مي‌گيرد و علت آن ظريف بودن برگ‌هاي نسخ است و بايد احتياط لازم صورت گيرد