علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٦

ناميد.[٥] عالمان در اهميتِ دانستن سبب ورود حديث همانند دانستن شأن نزول آيات قرآن هم‌سخن هستند[٦] و در نگاه برخي حديث‌پژوهان ـ با توجه به هدف ماندگاري آيات قرآن و دخالت داشتن اسباب ورود حديث در فهم روايات ـ ارزش آن بيشتر از دانستن شأن نزول قرآن است.[٧] هر چند در ارتباط با اسباب صدور حديث کتاب‫هايي نوشته شده و در اين‌باره گفت‌وگو کرده‌اند اما اين نوشته‫ها بيشتر به مثال‫ها و نمونه‫هاي روايي پرداخته‌اند که از لابه‌لاي کتاب‫ها جمع‌آوري شده و آن‌ها را تبيين نموده‌اند، و به‌صورت مستقل کمتر به اين موضوع پرداخته شده است.[٨]

فضاي صدور احاديث را از جهات مختلف مي‫توان بررسي نمود. آيا اين احاديث در پاسخ به پرسشي صادر شده‌اند ؟ آيا اين احاديث در مقام احتجاج و مناظره مطرح شده‌اند ؟ آيا معصوم ٧ در مقام تعليم بوده است؟ آيا فرهنگ و باوري عمومي ـ قرينه منفصل ـ موجب بيان اين سخنان شده است؟ و بسياري پرسش‌هاي جزئي ديگر که پاسخ به آن‌ها در گرو شناخت سبب و فضاي صدور حديث است که در پس آن بخشي از شناسه هر روايت شکل مي‫گيرد.

همان‌طور‌که گذشت برخي فضاي صدور حديث و سبب صدور حديث را دو اصطلاح نزديک به يک‌ديگر مي‌دانند، ولي ميان اين دو تفاوت‌هايي وجود دارد؛ چنان‌که با مراجعه به مصاديقي که براي اسباب صدور حديث ذکر کرده‫اند، اين نکته پررنگ‫تر مي‫شود.

به عنوان در زمان امام کاظم ٧ براي همسر يکي از اصحاب در عادت ماهانه مشکلي پيش آمد، از فقهاي آن زمان پرسيد، جوابي دادند. در سفر حج، قصد داشت خدمت امام کاظم ٧ مشرّف شود. امام فرمود: در مني، پس از آن‌که رفت و آمد مردم کم شد به خيمه من بيا. راوي مي‌گويد: منتظر شدم، وقتي جميعت آرام گرفت به سمت خيمه امام حرکت کردم، نزديک خيمه حضرت، فردي از من پرسيد: چه کسي هستي؟ زماني که خود را معرفي کردم؛ گفت: من منتظر شما بودم، بدون آن‌که از حضرت اجازه بگيري وارد خيمه شو، ايشان منتظر شماست. راوي

[٥]. ‌ر.ک: منطق فهم حديث، ص ٢٩٣.

[٦]. ‌ر.ک: اللمع في اسباب ورود الحديث، ص ٢٨.

[٧]. ‌ر.ک: منطق فهم حديث، ص ٢٩٤.

[٨]. ‌ر.ک: اسباب صدور حديث، ص ٦٦.