علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٥٨
به آنهاست؛ بنابراين در چينش نسخهها اين دو ويژگى كاملاً بايد رعايت شود: نخست حفظ و بقاء نسخهها و ديگري، دسترسى آسان به نسخهها.
براى حفظ و بقاء نسخههاى خطى بايد كتابهاى هماندازه در كنار هم چيده شوند تا بهمرور زمان، جلد آنها آسيب نبيند. قفسهاى كه براى نسخههاى خطى انتخاب مىگردد، در برابر آفتها مقاوم باشد و از قفسههاى چوبى استفاده نشود. همچنين از چسبيدن لبه نسخهها به ديوار بايد جلوگيرى كرد تا نسخه در معرض آفت قرار نگيرد. در قديم براي نگهداري کتابها، آنها را در صندوق و يا بهصورت افقي ميچيدند.
در حال حاضر، همه کتابخانههاي ايران، سنّتي است. اما در کشورهاي پيشرفته که حجم کتابخانهها بسيار بزرگ است کار بهصورت الکترونيک انجام ميشود.[١١٧]
ويژگىهاى مخزن، نوع قفسهها و كيفيت نگهدارى نسخهها از موضوع اين گفتار خارج است و در بحث نگهدارى و آفتزدايى نسخههاى خطى بايد بررسى شود.
٢. ترتيب و شمارهگذاري
براى سهولت دسترسى به نسخهها، ترتيب و شمارهگذارى آنها ضرورى است.[١١٨] شماره
[١١٧]. طول قفسه کتابِ کتابخانه کنگره آمريکا ٣٦ کيلومتر است که ٤٦ ميليون کتاب دارد در حاليکه در ايران، کتابخانهاي که تعداد کتابهاي آن به يکميليون برسد، وجود ندارد.
[١١٨]. در ترتيب نسخههاي خطي، چند شيوه وجود دارد: ١. ترتيب بر اساس قطع نسخهها: در اين شيوه ابتدا نسخهها را به ترتيب اندازه آنها و بدون در نظر گرفتن موضوع يا لغت كتاب، كنار هم قرار مىدهند، آنگاه بهصورت مسلسل شمارهگذارى کرده و در فهرست براى دسترسى به نسخه، شماره مسلسل آن را ذكر مىكنند. ترتيب نسخهها در بيشتر کتابخانههاى ايران مانند کتابخانههاى آيتالله مرعشى، دانشگاه تهران، ملک و وزيرى يزد به اين شكل است. ٢. ترتيب بر اساس لغت كتاب: در اين روش نسخههايى را كه لغت آنها مشترک است، كنار هم قرار مىدهند و ضمن تقسيم نسخهها به فارسى، عربى، تركى، اردو، انگليسى و ... هر دسته را بهصورت مسلسل شمارهگذارى مىكنند. ترتيب نسخههاى خطى کتابخانه ملّى ايران به اين صورت است. مشكلى كه در اين روش بهوجود مىآيد تكرار شماره مسلسلها است؛ بنابراين براى رفع اين مشكل بايد پس از شماره مسلسل نسخه، زبان آن نيز درج گردد. مثلاً گفته شود نسخه شماره ١٠٨ فارسى تا با شماره ١٠٨ عربى اشتباه نشود. دشوارى ديگرى كه در اين روش وجود دارد تعيين لغت براى برخى نسخههاست؛ زيرا قرار دادن مجموعههايى كه مثلاً داراى چند رساله عربى و چند رساله فارسى است، در هر لغتى موجب نقض غرض مىشود. ٣. ترتيب موضوعى: بر اساس اين روش ابتدا نسخهها را بر پايه موضوعات علمى آنها تقسيم مىكنند و آنگاه براى نسخههاى هر موضوع شماره مسلسل جداگانه قرار مىدهند. اين روش نيز مانند روش قبل، دچار همان دو مشكل است؛ يعنى تكرار شماره مسلسلها و ممكن نبودن تعيين موضوع براى نسخههايى كه بيش از يک رساله دارند. علاوه بر اين براى برخى كتابهاى تکنسخهاى نيز تعيين موضوع مشكل خواهد بود. نسخههاى خطى کتابخانه آستان قدس رضوى داراى ترتيب موضوعى است. ٤. مجموعهسازي: بر اساس اين روش، نسخهها را در مجموعههاى مختلف مانند: مجموعههاى اهدايى و خريداريشده قرار مىدهند و براى هر مجموعه شماره مسلسل خاصى درج ميكنند. ترتيب نسخههاى خطي کتابخانه مجلس شوراى اسلامى به اين صورت است.