علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٥١
از او كسى اين كار را دنبال نكرده بود، من اسامى معاصرين شيخ طوسى و متأخرين از او تا زمان خودم را جمع نمودم و در كتابى گردآوردم.[١٠٠]
شيخ طوسى متوفاى ٤٦٠ق و منتجبالدين متوفاى بعد از ٦٠٠ق است؛ بنابراين كتاب حاضر شامل اسامى مؤلفان و علماى شيعه از عصر شيخ طوسى تا عصر مؤلف است.[١٠١] فهرست شيخ منتجبالدين با تحقيق سيد عبدالعزيز طباطبايى و همچنين با تحقيق سيد جلالالدين محدث اُرموى جداگانه به چاپ رسيده است.
٤-٢. معالم العلماء فى فهرست كتب الشيعة و أسماء المصنفين قديماً و حديثاً
معالم العلماء، تأليف ابوجعفر محمد بن على بن شهرآشوب مازندرانى متوفاي ٥٨٨ هجري قمري است. وي در اين کتاب که تکميل الفهرست شيخ طوسي است، نام ٦٠٠ اثر از مؤلفان شيعه و نويسندههاي آنان را ميآورد.[١٠٢] تاريخ تأليف كتاب معالم العلماء، قبل از ٥٨١ق است؛ زيرا مؤلف در اجازهاش به تاريخ ١٥ جمادىالثانى سال ٥٨١ق براى شيخ جمالالدين ابوالحسن على بن شعره حلّى جامعانى از كتاب معالم العلماء ياد كرده است.
مؤلف در مقدمه کتاب درباره انگيزه نگارش خود مىنويسد:
معالم العلماء در فهرست كتب شيعه و نامهاى نويسندگان آنها چه كتب قديمى و چه كتب جديد است. اگرچه شيخ بزرگوار ما ابوجعفر محمد طوسى در آن زمان كتاب بىنظيرى در اين باب نوشت، ولى بايد گفت در كتاب مختصر ما مطالب اضافى و فوايدى هست كه مىتواند تتمهاى بر كتاب شيخ طوسى باشد. در اين كتاب حدود ٦٠٠ نويسنده افزودم و به مواردى كه در كتاب شيخ محذوف است اشاره كردم، گرچه كتابهاى در اين زمينه بيشمار است.[١٠٣]
ابن شهرآشوب ابتدا در مقدمه، تاريخچه فهرستنويسي و کتابنويسي را آورده و سخن
[١٠٠]. فهرست شيخ منتجبالدين، ص٦.
[١٠١]. براي آشنايي بيشتر با اين کتاب ر.ک: مقاله فهرست شيخ منتجبالدين (چاپشده در يادنامه علامه اميني)؛ امل الآمل؛ رياض العلماء.
[١٠٢]. آقا بزرگ تهراني در الذريعة از کتابي با عنوان «رجال ابن شهرآشوب» نام ميبرد که معتقد است غير از کتاب معالم العلماء است. ر.ک: الذريعه، ج١٠، ص ٨٦.
[١٠٣]. معالم العلماء، ص ٣٨.