علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٤٧
پژوهشهاى فراوانى توسط خاورشناسان در زمينه مسائل مختلف اسلام و مسلمانان انجام گرفته بود اما وي با استفاده از همه آنها، يعنى فهرستها، متون تحليلى و ترجمههايى كه غربىها تدوين كرده بودند، اثرى برتر و کاملتر تأليف كرد. وي از پژوهشهاى متفرقه مانند كارهاى گلدزيهر در علوم حديث هم بهره برده است. اصل اين اثر به زبان آلماني بوده و به عربي و فارسي نيز ترجمه شده است. جلد سوم اين کتاب به تاريخ و سيره پيامبر ٩ و علمالحديث اختصاص دارد. بر اين کتاب، نقدهايي هم نوشته شده است که «تصحيح اخطاء بروكلمان في تاريخ الادب العربي»، نوشته عبدالله محمد الحبشى از آن جمله است. انتشارات دار المعارف چندين بار اين کتاب را در شش جلد به چاپ رسانده است. دار الکتاب الاسلامي نيز آن را چاپ نموده است.
٤-١. تاريخ التراث العربى
اين کتاب، اثر پرفسور محمد فؤاد سِزْگين است. وي در بازشناساندن پيشينه دانشهاى عربى ـ اسلامى و معرفى دستنويسهاى دانشمندان مسلمان تلاش کرده است. مؤلف، آثار قرن نخست تا سال ٤٣٠ق را با گستردگي و جامعيتى مناسب معرفي کرده است.
هدف اصلي سزگين، گزارشى تاريخى از پيشينه علوم عربى ـ اسلامى و تدوين نمايهاى از آثار دانشمندان پيشين جهان اسلام در حوزههاى مختلف علوم بوده است. سزگين نخست قصد داشت استدراكى بر اثر بروكلمان بنگارد اما بعد از مدتي به فکر بازسازى کتاب تاريخ الادب العربى افتاد و مىخواست اثر او را با نگرش نو تغيير دهد. بر همين اساس، جلد نخست از اثر خويش را با اين هدف، تأليف نمود، اما هنگام چاپ اوّل، به فكر توسعه اين انديشه افتاد و به سراغ تأليف اثرى بديع و كاملتر از اثر بروكلمان رفت و با پژوهشهاى سترگ خود، کتابي مستقل به نام تاريخ التراث العربى سامان داد.
سزگين، در آغاز هر فصل از كتاب كه اختصاص به يک دانش دارد، ابتدا مقدمهاى درباره پيشينه آن دانش ارائه مىدهد و در آن به چگونگى و شروع پيدايش اين دانش و آغازگران آن اشاره مىكند. او در اين باب، بيشتر، از پژوهشهاي مستشرقان ياري گرفته که همين امر، باعث پيدايش اشتباهاتى در اين زمينه گرديده است. آنگاه به ترتيب سال وفات مؤلفان، آثارى را كه از آغاز در آن حوزه پديد آمده، بههمراه توضيحى فشرده درباره مؤلفان