علوم و معارف قرآن و حدیث

علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٤٢

کتابخانه عمومي، تخصصي يا آموزشگاهي بنا بر ميزان دانش، تجربه‌ها و نوع نياز مراجعه‌کنندگان در هر کتابخانه، معيّن گردد. اين موضوع بر چگونگي و سطح کار فهرست‌نويسي تأثير خواهد گذاشت. به‌عنوان نمونه در کتابخانه تخصصي قرآن و حديث به‌دليل اهميت زمان تأليف و يا استنساخ نسخه، بهتر است فهرست‌ها بر اساس زمان مرتّب گردد در حالي‌که اگر کتابخانه عمومي است و نسخه‌هاي خطي درباره يک موضوع خاص نيست، بايد بر اساس موضوع تنظيم شود.

٢-٤. شيوه اداره مخزن

شيوه اداره مخزن کتابخانه به روش بسته (قفسه‌ بسته) يا باز (قفسه‌ باز) نيز مهم است؛ زيرا در شکل نخست، مراجعه‌کنندگان ناچار هستند از برگه‌دان يا فهرست رايانه‌اي استفاده کنند؛ بنابراين بايد به جزئيات بيشتري از اطلاعات کتاب‌شناختي پرداخت. اما در روش مخزن باز چون مراجعه‌کنندگان به شکل مستقيم به قفسه‌ها دسترسي دارند، اطلاعات جزئي، کمتر مورد نياز خواهد بود.

٣-٤. امکانات موجود

امکاناتي همچون شمار فهرست‌نويسان و سطح مهارت و تجربه آن‌ها، ميزان بودجه کتابخانه و در اختيار داشتن سخت‌افزار و نرم‌افزار لازم، بر برنامه‌ريزي فهرست‌نويسي در کتابخانه تأثير فراواني دارد.

ب. انواع فهرست‌ها به لحاظ گروه هدف

تاکنون دانشمندان اسلامي فهرست‌هاي متعددي نوشته‌اند. اين فهرست‌ها را با توجه به هدف مؤلفان و محدوده و گستره آن‌ها مي‌توان به فهرست‌هاي عمومي، مذهبي، آثار دانشمندان، کتابخانه‌هاي شخصي و کتابخانه‌هاي عمومي تقسيم نمود. آشنايي با اين فهرست‌ها براي پژوهشگر حديث ضروري است، زيرا دست‌يابي وي به اطلاعات مورد نياز را سريع‌تر و آسان‌تر مي‌نمايد؛ بنابراين در اين بخش براي هر دسته از فهرست‌ها، نمونه‌ها و گزارش‌هاي اجمالي آورده مي‌شود.

١. فهرست‌هاي عمومى