علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٣٩
لحاظ گروه هدف. ج: مراحل آمادهسازي نسخههاي خطي براي فهرستنويسي.
الف. تعريف، پيشينه، اهداف و عوامل مؤثر در نحوه ثبت اطلاعات فهرست
آشنايي با تعريف، پيشينه، ضرورت و اهداف فهرستنويسي، از مهمترين محورهاي مقدماتي اين گفتار بوده که آشنايي با آن براي پژوهشگران اين عرصه ضروري است.
١. تعريف فهرستنويسي
فهرستنويسي، دانش يا فني است که فهرستنويس به کمک قوانين و قواعد آن، شکل ظاهري و محتواي يکيک کتابها و منابع را تجزيه و تحليل ميکند. در فرايند فهرستنويسي، مشخصات ظاهري و محتوايي، يعني اطلاعات كتابشناختي مواد و منابع، اطلاعاتي روي برگههاي استاندارد يا ركوردهاي ماشينخوان ثبت ميشود؛ بنابراين فهرستنويسي يكي از فعاليتهاي مهم کتابداران بهشمار ميرود و در حقيقت تلاش در جهت ايجاد برگهاي است که مراجعهکنندگان را به منابع مورد نظر خود برسانند. برگه فهرست کتاب در واقع حکم شناسنامه کتاب را دارد که اين شناسنامه بايد در سراسر جهان به يک شکل تهيه شود؛ يعني داراي استاندارد بينالمللي است. بيشتر كاركردهاي کتابخانهها، بهويژه ارائه خدمات، تا اندازه بسيار زيادي با اتّكا بر فهرستنويسي و وجود اطلاعات كتابشناختي سازماندهي شده است. فهرستنويسي، بر پايه اصول نظري و مجموعهاي از قواعد ملي يا بينالمللي است كه در طول حيات کتابخانهها، بهويژه در دو قرن اخير، شکل گرفته و تحوّل يافته است.[٧٧]
فهرستنگاري كتب خطي شامل دو اصل اساسي است. الف: كتابشناسي؛ دربردارنده قسمتهاي معنوي كتاب (عنوان ،زبان، موضوع، مؤلف و ...) كه ديدگاه علمي دارد. ب: نسخهشناسي؛ مشتمل بر بخشهاي ظاهري كتاب (كاغذ، نوع خط،كاتب، تاريخ، محل تحرير و ...) كه ديدگاه تجربي و عملي دارد.
٢. پيشينه و ضرورت فهرستنويسي
تهيه فهرست براى كتابها از سده دوم و سوم هجرى در بين دانشمندان اسلامى رواج يافت و فهرستهاي متعددى در اين زمينه تدوين گرديد كه اغلب آنها در تندباد حوادث از بين
[٧٧]. ر.ک: دانشنامه کتابداري و اطلاعرساني، ذيل فهرستنويسي و استاندارد بينالمللي كتابنامهنويسي.