علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٣٤
توجه به روح قرآن که تغيير و تحوّل است کرده و آن را حاکم بر برداشتهاي تفسيري خود قرار دهند. هر دو تفسير، توضيح فراوان دارند؛ گويا اصرار دارند که مطلب را به مخاطب بفهمانند. هر دو نفر، درصدد هستند بگويند، خطاب قرآن به جامعه اسلامي در هر زمان و مکاني است.[٧٢] ازاينرو ميتوان خطابههاي تفسيري پروفسور محمد اديب صالح را با خطابههاي سيد قطب، مقايسه کرد.
نتيجهگيري
محمد اديب صالح، دانشمندي سنّي در عرصه علوم قرآني است. او همکاريهاي گستردهاي با بزرگترين دانشگاههاي عربي دنيا دارد. کتابها و مقالههاي متعدّد، برنامههاي راديويي و تلويزيوني و ارتباطات ديني با مردم، مجموعه فعاليتهاي او را شکل ميدهد. نگاشتههاي وي بهويژه در موضوع مقابله با يهود، مشهور است. کتاب هفت جلدي «معالم قرآنيه في البناء» در تفسير موضوعي و تفسير غُرَري قرآن کريم است. بيان کتاب، خطابي بوده و نظم پژوهشي ندارد. استاد تمام دانشگاه دمشق، درصدد بوده تا با ديدي اجتماعي به قرآن نگريسته و از آيات، قاعده اجتماعي بيرون بياورد. او همه آيات را تفسير نکرده؛ بلکه غُرر آيهها در موضوع جامعهسازي و سازندگي را مورد توجّه قرار داده است. وي يهوديان را يکي از مهمترين موانع پيشرفت جامعه اسلامي دانسته و دوازده ويژگي قرآني براي آنان ميشمرد. او در اين کتاب به برخي از مباني خود در حوزه علوم قرآن و تفسير نيز اشاره کرده است. نويسنده، تحت تأثير انديشههاي سيد قطب قرار دارد.
پيشنهادهاي پژوهشي
١. بررسي تحليلي رابطه «معالم قرآنية في البناء» با «في ظلال القرآن»؛
[٧٢]. از سوي ديگر، برخي دغدغههاي شهيد صدر هم در اين تفسير ديده ميشود که شايد اتّفاقي باشد. مثلاً شهيد صدر از مصطلح «التغيير الجذري» بهره بسياري برده و آن را هدف اسلام و قرآن ميداند، (نمونه: تفسير سورة الحمد، المقدمة). همين پردازش در «معالم قرآنية» با همين مصطلح ديده ميشود، (نمونه: ج٢، فصل٢ و٣ و ص٣١٤). شهيد صدر به موضوع روابط جذري (ريشهاي) بين فرد و امّت ميپردازد، (نمونه: تفسير سورة الحمد، المقدمة) که همين موضوع در جلد سوم معالم قرآنيه ديده ميشود. همچنين شهيد صدر به «البناء» ميپردازد، (نمونه: تفسير سورة الحمد، المقدمة) که موضوع اصلي اين کتاب است.