علوم و معارف قرآن و حدیث

علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٤٤

در تاريخ‌گذاري بر اساس متن يا تاريخ‌گذاري متن محور از شيوه‌هاي گوناگوني بهره گرفته‌اند. دامنه گسترده‌اي از مباحث نقد محتوايي، نقد صوري، نقد سنّتي و ... در اين روش ديده مي‌شود. هر يک از اين روش‌ها با کاستي‌هايي همراه است. «حلقه مشترک»، پايه اصلي روش تاريخ‌گذاري بر اساس تحليل اِسناد را تشکيل مي‌دهد. تفسير جايگاه حلقه مشترک در نتيجه تاريخ‌گذاري، تأثير بسزايي دارد. روش تاريخ‌گذاري سندي علاوه بر اشکال و نقد در مباني نظري، کاستي‌هاي عملي و ابهامات زيادي در خود دارد. تاريخ‌گذاري بر اساس تحليل ترکيبي اسناد و متن نيز با امکانات و محدوديت‌هايي همراه است.

نتيجه آن‌که، مباني خاص خاورشناسان، نتايج متفاوتي در حديث‌پژوهي و تاريخ‌گذاري احاديث اهل سنت پديد آورده است. هر يک از روش‌هاي تاريخ‌گذاري نيز با چالش‌ روبرو بوده و در غالب موارد، نتايج به دست آمده از اين روش‌ها، قطعي نيستند. اختلاف خاورشناسان در کارايي و محدوده هر يک از روش‌ها نشان مي‌دهد، تاريخ‌گذاري احاديث نيازمند توجه بيشتر به فرهنگ حديثي اهل سنت و پرهيز از پيش‌داوري است. اين سخن به ‌معناي ناديده گرفتن تلاش‌هاي خاورشناسان و دستاوردهاي درخور توجه آنان نيست؛ بلکه تنها يادآور اين نکته است که تاريخ‌گذاري حديث نيازمند بررسي نقادانه و بومي‌سازي است.