علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٨٩ - مفهوم عقل و حدود کارآیی آن در دو شرح «الکافی»
و یا مینویسد:
عقل به صورت بدیهی حکم میکند که موجود کامل و عاری از تمام نقایص و قادر بر همه خیرات و مضرات، احق بر معبود بودن از سایرین است.[١]
در موارد دیگر نیز مانند: بطلان اله دوم،[٢] علم خالق هر چیز بر آن چیز و خواص و احکامش،[٣] استبعاد صعود جسم متراکم از مرکز عالم به مافوق عرش،[٤] اولویت اهل بیت مختار در امامت از غیرشان،[٥] محال بودن تفویض امر خلق به ائمه _ علیهم السلام _[٦] برای عقل استقلال قایل است.
البته در برخی دیگر از عقاید، عقل را عاجز از درک میداند؛ مثلاً در مورد تفکر در کنه ذات خداوند متعال میآورد:
... ظاهر این اخبار بر منع تفکر در کنه ذات و صفات خداوند متعال و عمیق شدن در آن دلالت دارد؛ چرا که عقل عاجز از آن است و تفکر در آن جز حیرت و ضلالت نمیآورد.
مؤید این سخن کلام امیرالمؤمنین علی _ علیه السلام _ است که میفرماید:
لم یطلع العقول بتحدید صفته، و لم یحجبها عن واجب معرفته؛
عقول را هرگز توان دستیابی به کنه و دایره صفت او نیست و هیچ کس را نیز از شناخت قدر لازم حجابی نیست.[٧]
همچنین وی برای عقل در تشریع احکام نیز مدخلیتی قایل نیست و چنین میآورد:
عقل در فروع فقه و فرایض مدخلیتی ندارد و باید به وحی مستند شود. و هر کس در آن به رأیش حکم دهد، شریک رسول خدا در تشریع احکام است.[٨]
و یا میآورد:
[١]. همان، ج١، ص٤٠.
[٢]. همان، ج١، ص٢٦٣.
[٣]. همان، ج٢٥، ص٩٧.
[٤]. همان، ج٥، ص٢٠٧.
[٥]. همان، ج٩، ص١٥٤.
[٦]. همان، ج٣، ص١٤٣.
[٧]. نهج البلاغه، خطبه ٤٩.
[٨]. مرآة العقول، ج٢، ص٢٦٩.