نخستین مصداق این حدیث، «تلین جانبک» است.[٢] «جانب» به معنای پهلو و کنار است که می‌توانند بیان‌گر نرم‌خویی و انعطاف‌پذیری در روابط اجتماعی باشد. رابطه یعنی کنار هم قرار گرفتن روح‌ها و جان‌ها. همان‌گونه که اجسام مادی و جِرم‌دار، نوع سخت و نرم دارند، روح‌ها نیز نوع سخت و نرم دارند. تماس روحی میان افراد، می‌تواند سخت یا نرم باشد. اگر دو روحی که کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، سخت و خشن باشند، به یکدیگر آسیب می‌زنند و ممکن است به طور کلی شکسته شوند؛ اما اگر نرم باشند، ممکن است و بلکه حتماً با یکدیگر برخورد خواهند داشت. نرمی باعث کاهش آسیب و هضم شدن مشکلات ارتباطی می‌گردد. این، همان حالت انعطاف‌پذیری است که تعامل را لذّت‌بخش کرده و موجب برانگیخته‌شدن عاطفه مثبت می‌گردد؛ همان‌گونه که دو جسم سخت نمی‌توانند به ‌راحتی در کنار هم قرار بگیرند، دو اخلاق خشن نیز نمی‌توانند در کنار هم زندگی آرامی
داشته باشند.[٣]

مورد سوم: خوش‌گویی

مصداق دوم در حدیث پیشین، «تطیب کلامک» است. طیب کلام به معنای خوب سخن گفتن است. این مصداق مربوط به بعد گویایی و شنوایی انسان است. «گفتن _ شنیدن» یکی از راه‌های ارتباطی است. گویه‌های انسان، از یک منظر دو بعد دارد: یکی قالب و دیگری محتوا. مراد از قالب، آهنگ سخن است. سخن، به لحاظ آهنگ، یا «گوش‌خراش» است یا «گوش‌نواز». سخن گوش‌خراش، عاطفه منفی را بر می‌انگیزد و سخن گوش‌نواز،

[١]. کتاب من لا یحضره الفقیه، ج٤، ص٤١٢، ح٥٨٩٧.

[٢]. البته مرحوم کلینی در الکافی (ج٢، ص١٠٣، ح٤) عبارت «تلین جناحک» را نقل کرده است. «جناح» به معنای بال و پر است. به نظر می‌رسد نقل شیخ صدوق صحیح‌تر است؛ چون در ادبیات عرب، معمولاً لین با جانب به کار می‌رود و خفض با جناح.

[٣]. فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کنْتَ فَظّاً غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِک (سوره آل عمران، آیه ١٥٩).