علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٧٨ - پژوهشی در روایات «ألفِ باب»
١. توسط خود پیامبر اکرم٦،
٢. با تفکر و جست و جوی حضرت امیر٧،
٣. هزار باب اصلی نشانه و علامتهای هزاران باب بودهاند،
٣. شیوۀ حکم نمودن را به صورت اجمالی تعلیم داده شده است.[١]
هر چند با توجه به آنچه از محتوا و شاکلۀ موضوعات علم الف باب در روایات بیان شده، میتوان تعدادی از این اقوال را متناسب با آگاهی و معرفتی که برای حضرت٧ حاصل شده صحیح شمرد و لازم نیست تنها یکی از اقوال پذیرفته شود. غزالی نیز با پذیرش اصل این روایت و صحیح دانستن آن در توصیف این دانش امیرالمؤمنین٧ و طبیعی بودن و یا منشأ فوق طبیعی داشتن آن، معتقد به الهی و لدنی بودن این معرفت و آگاهی است و با تجلیل و احترام از این امر یاد میکند. وی در کتاب العلم اللدنی به دو روایت امیرالمومنین٧
اشاره میکند:
١. پیامبر زبان خود را در کام من نمود که در نتیجه آن در قلبم هزار باب دانش گشوده شد که با هر بابی از دانش، هزار باب دیگر از دانش به دنبال داشت.[٢]
٢. اگر بر کرسی حکم مینشستم، برای یهود با توراتشان و نصاری با انجیل و مسلمانان با قرآن حکم مینمودم.[٣]
سپس مینویسد که این مرتبه با علمآموزی عادی به تنهایی به دست نمیآید، بلکه رسیدن به این مرتبه با نیروی علم لدنی ممکن است.[٤] او برای تأیید بیان خود به فرمایشی دیگر از حضرت اشاره میکند که حضرت با اشاره به عهد موسی و این که شرح آن چهل حمل (بار شتر) بوده است، فرموده است که اگر خدا و رسولش به من اجازه میدادند، شروع به شرح معانی «الف» از سوره فاتحه الکتاب مینمودم؛ به گونهای که به همان اندازه (چهل حمل) میرسید. غزالی پس از این نقل، آن را تنها با لدنی و آسمانی و الهی بودن سازگار میداند و مینویسد:
[١]. الصراط المستقیم، ج٣، ص٢٠٩؛ مجالس در مناظرات، ص٢٢٥-٢٢٧.
[٢].قال امیرالمؤمنین٧: «ان رسول الله ادخل لسانه فی فمی فانفتح فی قلبی الف باب من العلم مع کل باب الف باب» (الطرائف، ج١، ص١٣٦؛ مرآه العقول، ج٣، ص٢٨٨؛ بحار الانوار، ج٨٩، ص١٠٤.
[٣]. و قال٧: «لو ثنیت لی الوسادة و جلست علیها لحکمت لاهل التوراة بتوارتهم و لاهل الانجیل بانجیلهم و لاهل القرآن بقرآنهم» (ر.ک: الطرائف، ج١، ص١٣٦؛ سعد السعود، ص٢٨٤؛ برای ملاحظه روایاتی با این محتوا با کمی تفاوت در الفاظ ر.ک: کتاب سلیم، ج٢، ص٨٠٣؛ اصول السته عشر، ص١٨٢؛ بصائر الدرجات، ص ١٣٢-١٣٤؛ تفسیر فرات الکوفی، ص١٨٨؛ امالی الصدوق، ص٣٤١؛ امالی الطوسی، ص٥٢٣).
[٤]. و هذه المرتبة لاتنال بمجرد التعلم بل یمکن فی هذه الرتبة بقوة العلم اللدنی.