... قَالَ رَسُولُ اللَّهِ؟صم؟: لَمَّا نَزَلَتْ سُورَةُ بَرَاءَةَ، قَالَ: بُعِثْتُ بِمُدَارَاةِ النَّاسِ، قَالَ سَهْلٌ: فَمَنْ خَالَطَهُمْ دَارَاهُمْ وَ لَمْ یُمَارِهِمْ، فَإِنَّ مداراتهم صَدَقَةٌ، وَ مُدَارَاةُ الْوَالِدِ فَرِیضَةٌ، وَ مُدَارَاةُ ذَوِی الأَرْحَامِ سُنَّةٌ، وَ مُدَارَاةُ السُّلْطَانِ طَاعَةٌ، وَ مُدَارَاةُ أَهْلِ الْبِدَعِ مُدَاهَنَةٌ، وَ مُدَارَاةُ الأَحْمَقِ شَرَفٌ...[١]

نمایه موضوعی

١. مدارا با مردم، ٢. مدارا در جایگاه صدقه، ٣. مدارا با مفهوم فریضه، ٤. مدارا در مفهوم سنت، ٥. مدارا در مقام اطاعت، ٦. مدارا در معنای سازش، ٧. مدارا به معنای شرافت.

حدیث بیست و دوم

... قُلْتُ لَهُ: بِمَ بُعِثْتَ یَا مُحَمَّدُ! قَالَ: بِصِلَةِ الْأَرْحَامِ وَ إِقَامِ الصَّلَاةِ وَ إِیتَاءِ الزَّکَاةِ[٢]

نمایه موضوعی

١. پیامبر صداقت، ٢. صله رحم، ٣. بر پای داشتن نماز، ٤. پرداخت زکات.

بخش دوم. تحلیل نمایه‌ها

در یک جمع‌بندی کلی در باره نمایه‌های برآمده از درون روایات، سه دسته از مفاهیم و آموزه‌های دینی در زمینه اخلاق، احکام و اعتقادات نمود خواهد یافت. تعداد کل نمایه‌های ما در این بخش ٦١ مورد را شامل می‌شد که از درون ٢٢ روایت بعثت استخراج شدند. در این بین ٣٩ مورد به حوزه اخلاق مرتبط می‌شود که در ٢١ روایت مورد تأکید واقع شدند. مفاهیمی همچون شکرگزاری و صداقت و رحمت در کنار خردگرایی و فضایل اخلاقی چون مدارا و

[١]. شعب الایمان، ج٦، ص٣٥١؛ کنز العمال، ج٣، ص٤٠٧؛ الجامع الصغیر، ج١، ص٤٨٧؛ کشف الخفا و مزیل الالباس، ج١، ص٢٨٧ (از کتاب شعب الایمان بیهقی حدیث را برگزیده و می افزاید: بعثت بمداراة الناس و مشهور در زبان مردم امرت بمداراة الناس است). در منابع ذیل روایت به این صورت عنوان می شود: و اما السنة من نبیه، فمداراة الناس: الامالی (صدوق)، ص٣٢٩؛ روضة الواعظین، ص٤٢٢؛ مشکاه الانوار، ص٨٥؛ در سایر منابع روایت به این صورت مطرح می‌شود: «امر نبیه بمداراة الناس » (اصول الکافی، ج٢، ص٢٤١؛ صفات الشیعة، ص٣٨؛ عیون اخبار الرضا، ج٢، ص٢٣٣؛ الکامل، ج٢، ص١٥؛ تحف العقول، ص٤٨، اعلام الدین فی صفات المؤمنین، ص١١).

[٢]. تاریخ مدینة دمشق، ج٦٦، ص٣٠٧؛ الطرائف فی معرفة مذهب الطوائف، ص٣٠٤.