نخستین اثر آگاهی از فضای صدور حدیث، امکان تغییر زاویۀ دید مخاطب است؛ برای نمونه، اطلاق روایت «الجار قبل الدار»[١] و «الجار ثم الدار»[٢] را به گونه‌ای دیگر بفهمد.

ظاهر این گروه از روایات، بدون توجه به فضای صدور آن، شمول و اطلاق آن نسبت به همه زمان‌ها و مکان‌هاست؛ یعنی در همه حال و نسبت به همه کس، همسایه بر دیگران مقدم است؛ حتی اگر شخص مورد نظر، همسر، فرزند و یا پدر و مادر او هم باشند، در مرتبه‌ای پس از همسایه قرار می‌گیرند. این برداشت با روایات فراوانی که افراد واجب النفقه را مشخص کرده‌اند، در تعارض است.[٣] روایاتی که مقدم داشتن ارحام بر دیگران را در همۀ امور حتی کمک مالی مطرح کرده‌اند[٤] نیز با این روایات تعارض دارند.

آیا اطلاق روایات تقدیم همسایه بر دیگران این موارد را بر می‌تابد؟

فضای صدور این گونه روایات معلوم می‌کند که اطلاق برداشت شده از روایت، تمام نیست؛ زیرا در بارۀ شناسایی همسایه قبل از خرید خانه وارد شده است که موضوعی متمایز از اطلاق موجود در ظاهر روایت است.[٥] و یا در بارۀ مقدم داشتن همسایه در دعا کردن نسبت به دیگران است.[٦]

احتمالات دیگری نیز در فهم فضای صدور بر داشته‌های ما تأثیرگذار است. گاه فضای صدور، روایات تقیه‌ای را معلوم و حجیت آن رابرای دوره‌های غیر از زمان صدور مخدوش می‌کند و گاه روایتی را که بر تقیه حمل شده است، به روایت واقع نما تبدیل می‌کند و بدان

[١]. الکافی، ج٨ ص٢٤؛ نهج البلاغة، خطبۀ ٣١.

[٢]. الاختصاص، ص ٣٣٧.

[٣].. الکافی، ج ٣، ص ٥٥٢، ح ٥؛ وسائل الشیعة، ج ٩، ص ٢٤٠ - ٢٤٥.

[٤]. الکافی، ج ٤، ص ٢٦.

[٥]. الجعفریات، ص ١٦٤؛ مستدرک الوسائل، ج ٨، ص ٢٠٩؛ مسند الشهاب، ص ٣١٩، شمارۀ ٥١٢؛ وسائل الشیعة، ج ٧، ص ١١٠ - ١١٣.

[٦]. علل الشرایع، ج١، ص١٨٢؛ روضة الواعظین، ص٣٢٩.