آنان توجه نداشته‌اند که وضعیت معیشتی مردم در روزگار پیامبر٦ همراه با سختی و فلاکت بوده و زمینه و نیاز به توصیه به دنیاگریزی وجود نداشته است؛ در حالی که در دورۀ پس از پیامبر و دستیابی مسلمانان به فتوحات و غنایم پدید آمده، جامعۀ اسلامی به سوی دنیاگرایی و تضاد طبقاتی پیش رفت؛ به گونه‌ای که اصحاب فقیر و متوسط دورۀ پیشین به ثروتمندانی دنیا طلب تبدیل شدند. در این حال، نیاز جامعه و مخاطبان امیر مؤمنان آن بود که از این رویکرد جدید پرهیز داده شوند تا حالت سکون و آرامش جامعه همانند دورۀ پیامبر٦ شود.

٣. پیش‌فرض ذهنی مخاطب / جامعه

پیامبر اکرم٦ به اصحاب خود می‌فرمود:

غیّروا الشیب و لا تشبّهوا بالیهود؛

ریش و موی سر سپید خود را تغییر دهید و همانند یهودیان نباشید.

امیر مؤمنان٧ در تبیین این سخن نبوی فرموده است:

انّما قال٦ ذلک، و الدین قلّ، فامّا الان و قد اتسع نطاقه و ضرب بجرانه، فامروٌ و ما اختار.[٢]

پیامبر _ که درود خدا بر او باد _ در دوره‌ای این سخن را فرمود که مردان دین اندک بودند؛ ولی اکنون که میدان اسلام فراخ شده و دعوت آن به همه جا رسیده است، هر کس آن کند که خواهد.

[١]. ر.ک: مع المشککین فی نهج البلاغه، ص ١٣١ - ١٣٣.

[٢]. نهج البلاغه، حکمت ١٧.