اخلاق نیک را به دشمنان می‌دهد تا اولیای او در سایه آن زندگی امنی داشته باشند.[١] مرحوم صدوق نقل کرده که امام علی٧ نیز تصریح نموده که «با مردم» خوش اخلاق باش تا در نبودِ تو، مشتاق دیدار تو باشند و در مرگت بر تو بگریند.[٢] فقرات قبل و بعد این حدیث همگی در باره روابط اجتماعی و آداب معاشرت است. در روایتی از امام صادق٧ نیز از تعبیر «مخالطه» استفاده شده و نشان می‌دهد که موضوع حسن خلق، معاشرت با مردم است.[٣] امام زین العابدین٧ برای خوش اخلاقی «با خانواده» بشارت داده‌اند.[٤] حتی خداوند متعال به حضرت ابراهیم توصیه کرده است که «با کفار» نیز خوش اخلاق باش![٥] شواهد در این باره بیش از این است. در نمونه‌های یاد شده، همه جا صحبت از مردم در اشکال مختلف آن است و حسن خلق عاملی برای زندگی راحت با مردم دانسته شده است و چیزی فراتر از این را شامل نمی‌شود. پس روشن می‌شود که موضوع حسن خلق در روایات اسلامی، روابط اجتماعی و آداب معاشرت است.[٦]

دسته سوم: منابع اسلامی این رویداد مشهور را نقل کرده‌اند که پیامبر اکرم٦ هنگام دفن سعد بن معاذ فرمود: «چون او با خانواده‌اش کج‌خلق بود فشاری بر او وارد آمد».[٧] سؤال این است: آیا سعد، صحابی بزرگوار رسول خدا، عاری از صفات پسندیده‌ای چون راستگویی، حق‌پذیری، شجاعت، وفاداری و سخاوت بوده است؟

[١]. عن أبی عبد الله٧: إن الله تبارک وتعالی أعار أعداءه أخلاقا من أخلاق أولیائه لیعیش أولیاؤه مع أعدائه فی دولاتهم. وفی روایة أخری: ولولا ذلک لما ترکوا ولیا لله إلا قتلوه (الکافی، ج٢، ص١٠١، ح١٣).

[٢]. و أحسن إلی جمیع الناس کما تحب أن یحسن إلیک، و ارضلهم ما ترضاه لنفسک، و استقبح من نفسک ما تستقبحه من غیرک، و حسن مع جمیع الناس خلقک حتی إذا غبت عنهم حنوا إلیک، و إذا مت بکوا علیک، و قالوا: إنا لله و إنا إلیه راجعون، و لا تکن من الذین یقال عند موته: الحمد لله رب العالمین (کتاب من لا یحضره الفقیه، ج٤، ص٣٨٧، ح٥٨٣٤).

[٣]. عن أبی عبد الله٧: إذا خالطت الناس، فإن استطعت أن لا تخالط أحداً من الناس إلا کانت یدک العلیا علیه فافعل، فإن العبد یکون فیه بعض التقصیر من العبادة، و یکون له حسن خلق، فیبلغه الله بـ [حسن] خلقه درجة الصائم القائم (الکافی، ج٢، ص١٠٢، ح١٤).

[٤]. الإمامُ زینُ العابدینَ٧: أربعٌ مَن کُنَّ فیه کَمُلَ إسلامُه، و مُحِّصَتْ عنه ذُنوبُهُ، و لَقِیَ ربَّهُ _ عزّ و جلّ _ و هُو عنه راضٍ: مَن و فی للّهِ _ عزّ و جلّ _ بما یَجْعَلُ علی نفسِهِ للنّاسِ، و صَدَقَ لِسانُهُ مَع النّاسِ، و اسْتَحْیا مِن کلِّ قبیحٍ عندَ اللّهِ و عندَ النّاسِ، و حَسَّنَ خُلقَهُ معَ أهلِهِ (بحار الأنوار، ج٧٥، ص٩٣، ص٦).

[٥]. رسول الله٦: أوحی الله إلی إبراهیم یا خلیلی حسن خلقک و لو مع الکفار تدخل مدخل الأبرار، و إن کلمتی سبقت لمن حسن خلقه أن أظله تحت عرشی، و ان أسقیه من حظیرة قدسی، و أن أدنیه من جواری (الترغیب و الترهیب، ج٣، ص٤٠٧، ح٤٠١٩؛ تاریخ مدینة دمشق، ج٦، ص٢٢٥، ح١٥٠٨).

[٦]. به نوعی می‌توان آن را از باب «صحت حمل» دانست.

[٧]. امالی الصدوق.