علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٥ - سرمقاله

حالی که این ویژگی‌ها برای مخاطبی که در فضایی متفاوت از آن محیط زندگی می‌کند، قابل فهم نیست.

مشابه این سخن در بارۀ اسباب نزول آیات نیز مطرح شده است. در بارۀ لزوم آشنایی با اسباب نزول آیات برخی ادعا کرده‌اند که:

لامتناع معرفة تفسیر الآیه و قصد سبیلها دون الوقوف علی قصتها و بیان نزولها؛[١]

آگاهی از تفسیر آیه و مراد از نزول آن بدون آگاهی از داستان آن و سبب نزول آن غیر ممکن است.

اگر چه این سخن اغراق آمیز جلوه می‌کند، ولی در بر دارندۀ بخشی از واقعیت نیز هست.

گزینه‌های فضای صدور

فضای صدور روایت ناظر به مجموعه‌ای در هم تنیده از باور و فرهنگ است که در این گزینه‌ها تبلور می‌یابد:

١. پرسش / نقطه ثقل پرسش مخاطب

به این نمونه توجه کنید:

در روایتی از پیامبر٦ خطاب به ام سلمه آمده است:

استقرضی، فانه دین مقضی؛

قرض کن؛ زیرا قرض به سرعت ادا می‌شود.

ظاهر اطلاق این سخن، توصیه به قرض کردن در همۀ امور است؛ در حالی که سیره و سخن اهل بیت: با این شیوه موافق نیست.

متن کامل روایت، مشکل موجود اطلاق این سخن را برطرف می‌کند:

جاء ام سلمه (رض) الی النبی٦ فقالت: یا رسول الله! یحضر الاضحی، و لیس عندی ثمن الاضحیة، فأستقرض و اضحّی؟ قال: فاستقرضی، فانه دین مقضی؛[٢]

ام سلمه _ همسر پیامبر٦ _ نزد ایشان آمد و گفت: ای رسول خدا، عید قربان نزدیک است و من پولی برای خرید قربانی ندارم. آیا پولی قرض گرفته و عمل قربانی کردن را انجام دهم؟ پیامبر٦ فرمود: [آری برای قربانی کردن] پولی قرض

[١]. اسباب النزول، ص٤.

[٢]. من لا یحضره الفقیه، ج٢، ص٤٨٩، ش٣٠٤٥.