می‌جوید و اعتصام، فعل و عمل معتصم و پناه جوست. عصمت مانع از قدرت بر قبیح و زشت کاری نیست و معصوم را به نیکی مجبور و وادار نمی‌کند، بلکه چیزی است که خداوند می‌داند. اگر آن را به بنده‌ای از بندگان خود بدهد، با وجود آن دیگر معصیت خداوند را بر نمی‌گزیند و تمامی بندگان این گونه نیستند، بلکه برگزیدگان چنین هستند.[١] بر این پایه عصمت با قدرت بر معصیت، اندیشۀ آن و میل بر انجامش منافات ندارد و از همین رو انبیا با وجود عصمت به تهدید و وعید نیازمندند؛ چه عصمت به مجموع امر و نهی، وعد، وعید و تهدید قوام می‌یابد و اگر وعید و تهدید نباشد، عصمت کامل نخواهد بود[٢].

٢. ادلۀ اثبات عصمت

مفید برای اثبات عصمت، هم از ادله عقلی و هم از ادله نقلی استفاده می‌کند. او سه دلیل عقلی برای اثبات عصمت آورده است. در دو دلیل تالی فاسدهای امامت غیر معصوم، یعنی تباهی و فساد خلق و ایجاد تسلسل در سلسلۀ ائمه به دلیل عدم عصمت را دست مایه استدلال خویش قرار می‌دهد[٣] و در دلیل سوم از رهگذر تحلیل مفهوم امامت به اثبات عصمت نقبی می‌زند[٤]. ادله نقلی مفید آیات قرآنی تطهیر[٥]، آیۀ صادقین[٦] و حدیث ثقلین[٧] است. او در این استدلال می‌کوشد تا با تحلیل معناشناسانه آیات و حدیث پیش گفته، عصمت ائمه را اثبات کند.

٣. گستره‌های عصمت

از بازخوانی تصریحات شیخ مفید در باره عصمت ائمه چنین بر می‌آید که او عصمت ائمه را در دو جنبه می‌دیده است: «عصمت از گناه و ترک مستحبّ» و «عصمت از
سهو و خطا».

الف) عصمت از گناه و ترک مستحب

مفید بر آن است که انبیای سلف از گناهان کبیره و همچنین گناهان صغیره‌ای که به بی اعتباری مرتکِب آن می‌انجامد، پیش و پس از نبوّت، معصوم‌اند. امّا انجام غیر عمدی،

[١]. تصحیح اعتقادات الإمامیة، ص١٢٩-١٢٨.

[٢]. المسائل العکبریة، ص١١٥.

[٣]. المسائل الجارودیة، ص٤٥، الجمل، ص٧٤-٧٣.

[٤]. الجمل، ص٧٣-٧٤.

[٥]. المسائل العکبریه، ص٢٦-٢٧. برای دیدن مشابه این بیان ر.ک: الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص٥٤.

[٦]. الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص١٣٨.

[٧]. المسائل الجارودیه، ص٤٢.