برهان آشکار وجود دارد. این مذهب فقها و محدّثان شیعه است و بنی نوبخت و برخی دیگر از امامیه با آن مخالف‌اند که به اخبار آشنا نیستند، اندیشه را به کار نمی‌گیرند و راه صحیح را نمی‌پیمایند.[١] از دیدگاه او، ارتباط با ملکوتیان بر غیر انبیا امری ممکن است؛ چنان که بر مادر وحی می‌شد، امّا با توجّه به وجود اجماع بر عدم نزول وحی پس از رسول الله، آن را نباید وحی نامید.[٢]

٢. گسترۀ علم امام

٢-١. علوم ضروری برای مقام امامت

مفید علم به دین و احکام را تنها علم ضرور و بایسته برای امام می‌داند. به باور او امام باید همیشه از تمامی احکام مورد نیاز امّت و علوم دینی،آگاه باشد،[٣] چه اگر اینگونه نباشد خود به امامی دیگر نیازمند است.[٤] به شهادت تاریخ و احادیث ائمه جامع تمامی علوم دینی بوده‌اند.[٥] حال آن که مدّعیان دروغین امامت از چنین علمی تهی بوده‌اند.[٦]

٢-١. دیگر علوم

شیخ مفید بر خلاف علم دین یا علم به حلال و حرام، دیگر علوم را در امامت شرط لازم نمی‌داند. از دیدگاه او، این نکته در بارۀ انبیا هم صادق بوده است. خدا هر چه را روی داده، بر ایشان وحی نکرده است و آنان را از تمامی علوم خویش آگاه نکرده است. ممتنع نیست که خداوند بسیاری از علوم خویش را از ایشان پوشیده باشد، در حالی که می‌داند این کار برای آنان در تدبیر اصلح است.[٧]بنا بر این، دانستن تمامی علوم و علم به باطن تمامی ظواهر در انبیا شرط نیست. شیخ مفید بر آن است که پیامبر اسلام _که برترین نبی و عالم‌ترین رسول است _ از علم نجوم آگاهی نداشته، به شعر نپرداخته و در خور او هم نبوده، از صنایع و

[١]. اوائل المقالات، ص٦٩-٧٠.

[٢]. همان، ص٦٨، تصحیح اعتقادات الإمامیة، ص١٢١-١٢٢.

[٣]. اوائل المقالات، ص٣٩-٤٠.

[٤]. المسائل الجارودیة، ص٤٥.

[٥]. برای نمونه رسول خدا گروهی از اصحاب خود را دارای علم دین دانست و گفت: «أقرأکم أبی، و أعلمکم بالحلال و الحرام معاذ، و أفرضکم زید، و أقضاکم علی». در این سخن ابیّ، معاذ و زید را عالم به پاره‌ای از دین دانست و امیرالمؤمنین را عالم به تمامی علوم دینی دانست؛ چه در قضاوت به تمامی علوم دینی نیاز وجود دارد (الإفصاح فی إمامة أمیر المؤمنین، ص٢٣١-٢٣٣).

[٦]. مثلاً عبد الله بن جعفر علم چندانی نداشت که او را از دیگران جدا سازد و در حلال و حرام هم چیزی از او نقل نشده است؛ در جایگاهی هم نبود که از او استفتا شود و چون ادعای امامت کرد در مسائل کوچکی امتحان گردید که به هیچ یک پاسخی ندارد و همین بزرگ‌ترین دلیل بر امام نبودن اوست (الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص٣١٢).

[٧]. المسائل العکبریه، ص٨٨.